Cumhuriyet döneminin en üretken kültür insanlarından biri olan edebiyat tarihçisi, yazar ve siyasetçi Hüseyin Agâh Levent, 1893 yılında başladığı hayat yolculuğunu Türk diline ve kültürüne adanmış zengin bir miras bırakarak tamamladı. Darülfünun Edebiyat Şubesi'nden mezun olduktan sonra eğitimcilikten gazete yazarlığına, milletvekilliğinden Türk Dil Kurumu başkanlığına kadar uzanan çok yönlü kariyeriyle genç Türkiye Cumhuriyeti'nin entelektüel mimarları arasında yerini aldı. Geniş bir kültürel birikime sahip olan yazar, Fransızca bilgisi ve sosyolojiden eğitime uzanan geniş ilgi alanıyla edebiyat dünyamızda kalıcı izler bıraktı.
Akademik Eğitimden Köklü Eğitimciliğe Uzanan Yollar
Mehmet Sırrı Bey ve Ragıbe Hanım'ın evladı olarak dünyaya gelen Hüseyin Agâh Levent, yükseköğrenimini Darülfünun Edebiyat Şubesi'nde başarıyla tamamladı. Yabancı dil olarak Fransızcaya hakimiyetiyle de öne çıkan genç aydın, meslek hayatına eğitim alanında yön verdi. İstiklâl Sultânîsi'nin kurucu müdürlüğünü üstlenen ve burada edebiyat öğretmenliği yapan Levent, ardından İstanbul Erkek Lisesi ile Gazi Eğitim Enstitüsü'nde genç zihinleri aydınlatmaya devam etti. Bu yıllarda sadece sınıflarda değil, dergiler ve gazeteler vasıtasıyla da fikirlerini yaydı. Konya Babalık Gazetesi'nde kaleme aldığı yazılarla basın dünyasına adım atarken, Felsefe ve İçtimâiyyât Dergisi'nin sahipliğini yürüttü ve Yeni Türk Dergisi'nin yöneticiliğini üstlendi.
Özel yaşamında ilk evliliğini 1919 yılında İsmet Hanım ile gerçekleştirdi. Yirmi sene süren bu evlilikten 1920 doğumlu kızı Sevim dünyaya geldi. İkinci evliliğini ise 1950 senesinde Hatice Nahide Hanım ile yapan Levent'in soyunu devam ettiren torunu Ahmet Levendoğlu da sanat dünyasında tanınan bir isimdir.
Meclis Kürsüsünden Türk Dil Kurumu Liderliğine
Eğitim ve yayıncılık alanındaki üstün başarıları, onu zamanla kamu yönetimi ve siyasette de önemli görevlere taşıdı. Eminönü Kazası İdare Heyeti azalığı ve Eminönü Halkevi Reisliği gibi yerel düzeydeki idari görevlerinin ardından ulusal siyasete adım attı. Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde yürütülen çalışmalarda yer alarak Aydın ilini temsilen meclise girdi. 26 Mart 1939 tarihindeki ara seçimde VI. Dönem, ardından da 8 Mart 1943 genel seçimlerinde VII. Dönem Aydın Milletvekili olarak parlamentoda görev yaptı. Mecliste 5 Ağustos 1946 yılına kadar aktif yasama faaliyetlerinde bulundu. Kültür dünyasındaki ağırlığı sayesinde İnönü Ansiklopedisi Genel Sekreterliği vazifesini de üstlendi.
TDK çatısı altında uzun yıllar boyunca kritik sorumluluklar üstlenen Levend, Türkçenin gelişmesi yolunda büyük emek harcadı. Kurumdaki başlıca faaliyetleri şu şekildedir:
- 1951-1960 Döneminin Dil Hizmetleri: Yaklaşık on yıl boyunca kurumun genel sekreterliğini yürüterek idari yapının güçlenmesini sağladı.
- 1963-1966 Yılları Arası Başkanlık: Türk Dil Kurumu'nun başkanlık koltuğuna seçilerek dil devriminin öncü çalışmalarını yönetti.
- Eğitim ve Sosyoloji Makaleleri: Birçok dergide eğitim, sosyoloji ve dil bilimi konularında yazılar yazarak geniş kitlelere ulaştı.
Çok yönlü entelektüel birikimi ve eğitime adadığı ömrüyle modern Türk edebiyat tarihçiliğinin köşe taşlarından biri haline gelen Hüseyin Agâh Levent, 28 Ekim 1978 tarihinde başkent Ankara'da hayata gözlerini yumdu. Geride bıraktığı onlarca eser, yetiştirdiği yüzlerce öğrenci ve Türk diline kazandırdığı kurumsal değerlerle Cumhuriyet döneminin en önemli kültür insanlarından biri olarak anılmaktadır.