Türk tarihçiliğinin ve Farşça el yazmalarının dünyaca tanınan ismi Prof. Dr. Adnan Sadık Erzi, 1923 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş ve ömrünü tarihi metinlerin gizemlerini aydınlatmaya adamıştır. Alanında benzersiz bir uzman olarak kabul edilen Erzi, gerek kütüphanecilik gerekse kürsü başkanlıkları vasıtasıyla Türkiye'de tarih biliminin gelişimine yön vermiştir. Fatih'in tarihi atmosferinde başlayan bu serüven, onu dünyanın pek çok başkentinde araştırmalar yapmaya, konferanslar vermeye ve nihayetinde Türk kültür tarihine kalıcı izler bırakmaya sevk etmiştir.
Sadık Bey ve Ulviye Hanım'ın oğlu olan Adnan Sadık Erzi, 2 Şubat 1923 günü İstanbul'un köklü ilçelerinden Fatih'e başlı Hasan Halik köyünde dünyaya gözlerini açtı. İlk gençlik yıllarında Kabataş Erkek Lisesi çatısı altında eğitim gördü. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nde yükseköğrenimine başladı. Buradaki lisans eğitimini 1947 yılında başarıyla tamamladı.
İstanbul'dan Ankara'ya Uzanan Akademik Yolculuk
Tarih bölümünden mezuniyetinin hemen ardından, 1947 yılında Türk Tarih Kurumu bünyesinde kütüphaneci ve yayın uzmanı sıfatıyla ilk mesleki adımını attı. Aynı yılın nisan ayında ise Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kütüphane müdürlüğü makamına getirilerek buradaki idari sorumluluğu üstlendi. Bu görev onun kütüphanelerle olan bağını pekiştirdi. Akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanan Erzi, 1950 yılına gelindiğinde Ankara'daki aynı kurumun Osmanlı Tarihi Kürsüsü'nde araştırma görevlisi olarak çalışmalarına devam etti. Bu kürsüdeki çalışmalarını değerli tarihçi Bekir Sıtkı Baykal ile birlikte yürüttü. Aynı yılın mart ayında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde doktora derecesini kazandı. Hazırladığı 'Selçuklu Tarihinin Kaynakları' başlıklı doktora tezi, onun uzmanlık alanının en önemli köşe taşlarından biridir. Doktorasının ardından uluslararası araştırmalara yöneldi. Tarihe ışık tutan araştırmacı, 1952 ile 1957 yılları arasındaki beş yıllık süreçte İtalya, Avusturya, Birleşik Krallık, Hollanda ve Almanya gibi farklı Avrupa ülkelerini ziyaret ederek buralarda araştırmacı sıfatıyla çalışmalar yaptı. Avrupa seyahatlerinden edindiği tecrübelerle yurda dönen Erzi, 1957 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne doçent olarak atandı.
Dünya Kütüphanelerinde Farşça Yazmaların İzinde
Akademik birikimini artırmak isteyen başarılı doçent, 1957-1958 yılları arasında araştırma gezisi amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Yurda döndükten sonra, 1959-1960 döneminde Erzurum Atatürk Üniversitesi'nde Orta Çağ Tarihi kürsüsünde dersler verdi. 1960 sonlarında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Modern Tarih kürsü başkanlığına getirildi. Aynı dönemde Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde müdür yardımcılığı görevini de üstlendi. Erzi, 1962 yılından sonra çalışmalarını uluslararası alanda daha da yoğunlaştırdı. Farşça el yazmaları ve tarihi metinlerin okunup çözümlenmesinde büyük bir uzman haline gelen profesör, bu alandaki eşsiz birikimiyle tanınmaktadır. Eylül-Aralık 1962'de İran, Irak ve Suriye gibi ülkelerde İslami el yazmaları üzerine derinlemesine araştırmalar gerçekleştirdi. Temmuz 1963'te ise Dakar ve Lahor şehirlerinde konferanslar vererek bildiriler sundu. 1964 yılının sonbaharında, 15 Eylül ile 15 Kasım tarihleri arasında Viyana'da bulunan Avusturya Ulusal Kütüphanesi bünyesinde araştırmalar yürüttü. Bu yoğun çalşma temposu sonraki yıllarda da artarak devam etti. Tarihçi sırasıyla şu ülkeleri ve şehirleri ziyaret etti:
- 1965 yılında Birleşik Krallık ve Fransa'da incelemeler yaptı.
- 1968 ve 1969 yıllarında İran'ın Tebriz şehrinde araştırmalarda bulundu.
- 1970'te Bağdat ve Moskova'da, 1971'de ise Hindistan'da çalşmalar yürüttü.
- 1972 yılında Kıbrıs'a, 1973'te İslamabad'a giderek çalşmalarına devam etti.
- 1974-1975 yıllarında yeniden İran ve Almanya topraklarında araştırmacı olarak bulundu.
Eğitime ve Kültüre Adanan Son Yıllar
Akademisyen, 1975-1976 döneminde Elazığ'da bulunan Fırat Üniversitesi bünyesinde öğretim faaliyetlerinde bulunmak üzere görevlendirildi. Anadolu'daki eğitim hizmetlerinin ardından yeniden yönünü Doğu'ya çevirdi. 1977 ve 1979 yıllarında Tahran'da yer alan Bunyedi Ferhengi İran bünyesinde araştırmalar yürüttü. 1981 yılında Tahran'a tekrar dönen Erzi, takip eden yıllarda Madrid, Tunus ve Viyana gibi şehirleri ziyaret etti. Yaşamı boyunca elde ettiği birikimlerle Türk tarihçiliğine büyük katkılar sundu. Hizmetlerinin bir nişanesi olarak, 4 Mart 1986 tarihinde kendisine fahri profesör unvanı takdim edildi. Ömrünün son dönemini İstanbul'da geçiren değerli bilim insanı, 5 Haziran 1990 tarihinde bu şehirde hayata gözlerini yumdu. Geriye, Farşça el yazmaları ve Selçuklu tarihi üzerine eşsiz akademik çalşmalar ve saygın bir isim bıraktı.