Türk kültür ve spor tarihinin en çok yönlü şahsiyetlerinden biri olan mimar, yazar ve Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün eski başkanı Abdullah Ziya Kozanoğlu, 16 Ocak 1905 tarihinde İstanbul'un tarihi semti Beşiktaş'ta dünyaya gelmiştir. Edebiyat dünyasında 'Aptullah' imzasıyla ilk Türkçe tarihsel serüven romanlarını kaleme alan bu üretken isim, aynı zamanda Cumhuriyet döneminin birçok anıtsal yapısına mimar ve müteahhit olarak imza atmıştır. Spor yöneticiliğinden tiyatro kuruculuğuna kadar geniş bir alanda derin izler bırakan Kozanoğlu, 29 Mart 1966 yılında yine doğduğu kentte hayata gözlerini yummuştur.
Vapur İşgalinden Akademisyenliğe: Sıra Dışı Gençlik
Genç Abdullah'ın eğitim hayatı hayli hareketli geçmiştir. İlköğrenimini Nişantaşı İttihat ve Terakki Mektebi'nde tamamlayan Kozanoğlu, ortaöğrenimine Gaziosmanpaşa Mektebi'nde adım atmış ve 1922 senesinde Kabataş Erkek Lisesi'nden başarıyla mezun olmuştur. Yükseköğrenim için İstanbul Teknik Üniversitesi Yüksek Mühendislik Bölümü'nü tercih eden Kozanoğlu, burada beşinci sınıftayken kaderini değiştiren bir olay yaşamıştır. Yaklaşık 600 kişilik bir öğrenci grubuyla birlikte Büyükada'ya gitmek amacıyla bir vapuru işgal etmesi, okul yönetimi tarafından affedilmemştir. Hadisenin baş sorumlusu ilan edilerek yüksek mühendislik mektebinden uzaklaştırılan Kozanoğlu, pes etmeyerek Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlık Bölümü'ne geçiş yapmıştır. 1929 yılında akademiden mezun olarak profesyonel meslek yaşamına adım atmıştır.
Cumhuriyet'in İmarına Katkı Veren Bir Mimar
Kozanoğlu, mezuniyetinin hemen ardından Adana Belediye Fen İşleri müdürü olarak atandı. Adana'da önemli eserler üretti. Kentteki Atatürk Parkı içerisinde yükselen Gazi Anıtı'nın yapımında aktif rol üstlendi. 1932 yılında Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde mimarlık görevini sürdüren Kozanoğlu, kısa süre sonra devlet memurluğundan istifa ederek serbest çalışmaya karar vermiştir. İstanbul'a dönerek kendi mimarlık ve müteahhitlik ofisini kuran sanatçı, ülkenin imar sürecinde kritik projelerin yükleniciliğini üstlenmiştir. Cumhuriyet tarihinin simge yapılarından biri olan İstanbul Üniversitesi Edebiyat ve Fen Fakültesi binaları ile Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin yapımı onun mimari dehasının eseridir. Kozanoğlu ayrıca şu önemli projelerin de inşasında doğrudan görev almıştır:
- İstanbul Operası birinci kısım inşaatı
- Etibank idari binası ve Tayyare Fabrikası tesisleri
- Ankara şehrinin yeraltı suları altyapı çalışmaları
- Malatya Tütün Fabrikası ile Sağmalcılar Cezaevi kompleksleri
Aynı zamanda tiyatro sanatına büyük bir tutku besleyen Kozanoğlu, Taksim'deki bir apartmanın üst katını dönüştürerek ünlü Arena Tiyatrosu'nun kurulmasını sağladı.
Malkoçoğlu'nun Babası ve Beşiktaş'ın Lideri
Edebi kariyerine öğrenicilik yıllarında gazetelerde çizerlik yaparak başlayan Kozanoğlu, Türk çizgi romanının kurucu babalarındandır. 1925'te Resimli Mecmua'da tefrika edilen ve 1927'de kitaplaşan ünlü eseri 'Kızıl Tuğ', Türk edebiyat tarihinin ilk tarihsel serüven romanı unvanını taşımaktadır. Suat Yalaz'ın çizgileriyle 1959'da görselleşen bu yapıt, sonraki dönemde sinema ve çizgi roman dünyamızı derinden etkileyecek olan şu efsanevi kahramanların doğuşuna zemin hazırlamıştır:
- Malkoçoğlu
- Gültekin
- Seyit Ali Reis
Eserlerini beyaz perdeye ve çizgili karelere uyarlamak için yoğun çaba harcayan yazar, popüler milliyetçi edebiyatın en özgün temsilcilerinden biri olmuştur. Spor dünyasında da aktif bir yöneticiydi. 1942 ile 1950 yılları arasında Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün 10. başkanı olarak sekiz yıl boyunca kulübe liderlik etmiş ve siyah-beyazlıların kurumsallaşmasına büyük katkı sunmuştur. Özel hayatında Mutia Hanım ile evlenen ve bu evlilikten Ahmet, Seyhan ile Ceyhan isimli üç çocuk sahibi olan Kozanoğlu, ünlü oyuncu ve manken Yasemin Kozanoğlu'nun da öz dedesidir. Vefatının ardından naaşı Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir.