Azerbaycan'ın yakın siyasi tarihinin en önemli virajlarında aktif rol üstlenen devlet adamı Abdulali Bey Emircanov, 1874 yılında Şeki kentinde hayata gözlerini açtı. Şirali bey oğlu olarak dünyaya gelen Amircanoğlu, genç yaşlardan itibaren eğitim ve maarif alanındaki çalışmalarıyla dikkat çekti. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecinde maliye alanındaki yetkinliğiyle öne çıkan ve ikinci kabinede Maliye Bakanlığı vazifesini yürüten tecrübeli yönetici, aynı zamanda Devlet Kontrolörü unvanıyla da ülkesine hizmet etti. Gençlik yıllarındaki öğretmenlik yıllarından parlamento sıralarına uzanan bu fırtınalı kariyer, yalnızca siyasi yönetimle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda toplumsal dayanışma ve kültür faaliyetiyle de yoğuruldu.
Eğitim Yolculuğu ve Kamu Görevleri
Geleceğin büyük devlet adamı, ilk tahsilini 1876 ile 1883 yılları arasında doğup büyüdüğü Şeki şehir mektebinde tamamladı. Ardından eğitimini sürdürmek için Tiflis'e yöneldi ve buradaki Aleksandrovsk Öğretmenler Enstitüsü'nden 1888 yılında mezun oldu. Öğretmenlik onun ilk mesleği oldu. Genç bir öğretmen olarak sırasıyla Şeki, Lenkeran ve Bakü şehirlerinde genç zihinleri aydınlatmak için çalıştı. Eğitimci Teymur bey Bayramalibeyov ile güçlerini birleştirerek, halkın aydınlanması adına çeşitli kültürel ve maarif projelerinin hayata geçirilmesine öncülük etti.
1900 yılına gelindiğinde Abdulali Bey, kamu yönetimindeki uzun soluklu hizmet dönemine adım attı. İki yıl boyunca Bakü Hazine Dairesi bünyesinde masa reisi unvanıyla görev yürüttü. Ardından finans yönetimi ve denetim alanındaki uzmanlığını vergi müfettişliği kulvarına taşıdı. 1902-1905 yıllarında Lenkeran bölgesinde yürüttüğü vergi müfettişliği görevini, 1905'ten 1918 yılına kadar Bakü'de başarıyla sürdürdü. Bu vazifesi ona bölgenin mali yapısını ve toplumsal dinamiklerini yakından tanıma fırsatı sağladı.
Toplumsal Dayanışma ve Zorlu Yıllar
Kamu görevlerinin yanı sıra toplumsal gelişimi her zaman ön planda tutan Abdulali Bey, 1906 yılında Lütfeli bey Behbudov ile birlikte Nicat Müslüman Kütüphanesi'ni kurarak büyük bir kültür hizmetine imza attı. Aynı yılın sonlarında, 24 Kasım 1906 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda, bölgenin önde gelen teşkilatlarından Nəşri-maarif cemiyetinin teftiş komisyonu üyeliğine seçildi. Bu sivil faaliyetler, onu 1907 yılında Bakü Şehir Duması üyeliğine taşıdı.
Bakü'deki bu hareketli dönemde Abdulali Bey'in üstlendiği başlıca toplumsal ve idari görevler şuralardır:
- Nicat Müslüman Kütüphanesi kuruculuğu
- Nəşri-maarif cemiyeti teftiş komisyonu üyeliği
- Bakü Şehir Duması meclis üyeliği
- Bakü Şehir İdaresi Okullar Komisyonu ile Bakü Ticaret Okulu Mütevelli Heyeti üyelikleri
- Bakü Müslüman Hayır Cemiyeti başkan yardımcılığu
1917 yılındaki Rusya Şubat Devrimi ile siyasi süreçler hızlandı. Amircanoğlu bu dönemde aktif siyasete atıldı. Bakü Müslüman Kamu Kurumları Geçici İcra Komitesi'ne seçilerek sorumluluk üstlendi. Mart 1918'de ise Bakü'de büyük bir katliam yaşandı. Amircanoğlu binlerce Azerbaycanlının kurtarılmasında ve olayların önlenmesinde hayati bir rol üstlendi. Bu dehşet dolu günlerde ağabeyi Kasım bey Amircanoğlu Ermeniler tarafından öldürüldü. Moskova Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan Kasım bey tanınmış bir hukukçuydu.
Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ve Parlamento Kariyeri
Acılarına rağmen milleti için çalışmaya devam eden başarılı devlet adamı, bağımsızlığın ilanının ardından Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin en yüksek kademelerinde görev aldı. Genç cumhuriyetin Haziran-Ekim 1918 dönemindeki ikinci hükümet kabinesinde Maliye Bakanı (Nazırı) olarak iktisadi bağımsızlığın temellerini attı. Hemen ardından, Ekim-Aralık 1918 döneminde Devlet Denetçisi (Devlet Kontrolörü) sıfatıyla kamu kaynaklarının şeffaf yönetilmesini sağladı. 19 Kasım 1918 tarihinde ise Azerbaycan Millî Şurası tarafından alınan karar doğrultusunda cumhuriyetin parlamentosuna milletvekili olarak seçildi.
Mebus olarak parlamento sıralarında yer alan Amircanoğlu, siyasi bağımsızlığını koruyarak Tarafsızlar grubu içerisinde faaliyet gösterdi. Parlamentoda maliye-bütçe komisyonu ile sorgu komisyonunda önemli sorumluluklar aldı. Ülkenin dış ülkelerle ticaret ilişkileri kurması hedefleniyordu. Bu amaçla 1919 yılında Bakü merkezli Deyanet şirketinin kuruluşuna katıldı. Şubat 1919'da ise bazı isimlerle fikir ayrılığı yaşadı. Hüsrev bey Sultanov, Behbud han Cavanşir ve Teymur bey Makinski ile birlikte Müsavat ve Tarafsızlar fraksiyonundan ayrıldı.