Gümüşhane

Gümüşhane, Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir ilidir. Doğusunda Bayburt, batısında Giresun, kuzeyinde Trabzon ve güneyinde Erzincan yer alır. Toplam yüzölçümü 6.668 kilometrekare olan bu coğrafya, Harşit Çayı'nın oluşturduğu dar bir vadide uzanır.

Arkeolojik çalışmalar bölgede MÖ 3500 yıllarında insan yerleşiminin başladığını, MÖ 3000 tarihlerinde ise tarım yapıldığını kanıtlar. Asurlular döneminde Hayasa-Azzi adını alan topraklarda Hitit döneminde Kaşkalar hayat sürer. MÖ 9. yüzyılda Urartu idaresine giren yöre, Kimmer ve İskit saldırılarına maruz kalır. Antik Çağ'da Khalybia olarak adlandırılan bölge hakkında ilk detaylı yazılı bilgileri Ksenophon'un Anabasis adlı eseri sunar. Eser, o dönemde Torul yakınlarında yaşayan Driller kabilesini anlatır. Bizans tarihçisi Prokopius'un eserinde Zan yurdu anlamına gelen Tzantzak ismiyle geçen merkez, Osmanlı dönemine kadar Canca adıyla yaşar. Milliyetçilik akımıyla Yunanca gümüş kent manasındaki Argyropolis ismi ortaya çıksa da şehir, 18. yüzyıldan itibaren Türkçe ve Farsça kelimelerin birleşimiyle gümüş diyarı anlamına gelen Gümüşhane ismiyle resmiyet kazanır.

Tarih boyunca İpek Yolu üzerinde bulunan il, eski dönemlerden itibaren işletilen zengin gümüş yatakları sayesinde önemli bir ticaret ve ulaşım merkezine dönüşür. Antik Çağ'da yöredeki madenlerin işletilmesi, özellikle karbonlu demir üretimi bölgeye büyük ün kazandırır. Yunan kabileleri, buradaki yerli halkın mesleki uzmanlığı ve maden üretimi sebebiyle bölgeye Demir Diyarı adını verir. Doğu Karadeniz'de madencilikle uğraşan yerlileri de benzer şekilde adlandırırlar.

TÜİK verilerine göre günümüzde il sınırları içinde 6 ilçe, 14 belediye, 76 mahalle ve 318 köy bulunur. Trafik plaka kodu 29 olan Gümüşhane, 142.617 kişilik toplam nüfusa sahiptir. İlde kilometrekare başına 21 kişi düşerken bu sayı merkez ilçede 27'ye yükselir. Nüfusun yüzde yetmiş beşi şehirlerde yaşarken, son dönemlerde ilin nüfusu azalır.