Yürüyen Köşk'ün Tarihi ve Yapılışı
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ilk kez 1927 yılında geldiği Yalova'da önceleri satın aldığı Baltacı Çiftliği'ndeki çadırda kalıyordu. Kenti çok seven Atatürk, 21 Ağustos 1929 tarihinde Bursa ziyareti için buradan geçerken Ertuğrul Yatı'ndan Yalova iskelesi yakınındaki Millet Çiftliği içindeki büyük bir çınar ağacını fark etmiştir. Çınarın görüntüsünden etkilenen Atatürk'ün isteğiyle yat durdurulmuş ve karaya çıkılmıştır. Ulu çınarın gölgesinde bir süre dinlenen Atatürk, ağacın civarına bir köşk yapılması emrini vermiştir. 21 Ağustos 1929 tarihinde inşasına başlanan köşk, 22 gün sonra 12 Eylül'de tamamlanmıştır.
Çınar Ağacı İçin Raylar Üzerinde Kaydırma Kararı
Atatürk, 1930 yazında bir gün köşke gittiğinde, orada çalışanlar yandaki çınar ağacının dalının köşkün çatısına vurduğunu, çatı ve duvara zarar verdiğini belirterek çınarın köşke doğru uzanan dalını kesmek için izin istemişlerdir. Atatürk ise çınar ağacının dalının kesilmesi yerine, binanın tramvay rayları üzerinde biraz ileriye alınmasını istemiştir. Bu görev, Yalova'nın bağlı olduğu İstanbul Belediyesi'nden Fen İşleri Müdürü Yusuf Ziya Erdem'e verilmiştir. Erdem, başmühendis Ali Galip Alnar ve teknik elemanlarla Yalova'ya gelerek çalışmalara başlamıştır.
Raylar Üzerinde Yürütme Aşamaları
Çalışmalara temel kazarak başlayan ekip, temel seviyesine inmiş ve İstanbul'dan getirilen tramvay raylarını binanın temeline yerleştirmiştir. Uzun uğraşlar sonunda bina, temelin altına sokulan raylar üzerinde oturtulmuştur. 8 Ağustos 1930 günü öğleden sonra yürütme çalışması başlamıştır. Bu çalışmayı Mustafa Kemal Atatürk, Makbule Atadan, Vali Vekili Muhittin Üstündağ, Emanet Fen Müdürü Yusuf Ziya Erdem, İstanbul'dan gelen mühendisler ve gazeteciler izlemişlerdir. Yürütme işlemi iki aşamada yapılmıştır. 8 Ağustos günü öncelikle yapının teras bölümü, geri kalan iki gün içinde de ana binanın raylar üzerinde yürütülmesi tamamlanmış ve bina 5 metre kadar doğuya kaydırılmıştır. Böylelikle köşk yıkılmaktan, çınar ağacı kesilmekten kurtulmuştur. Köşk o günden sonra Yürüyen Köşk olarak anılmaya başlanmıştır.
Yapının Özellikleri ve Müze Olarak Açılması
Yalova sahilinde, bugün Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü içinde bulunan bina; dörtgen planlı, iki katlı ve ahşap bir yapıdır. Binanın üstü Marsilya kiremitli ve oturtma çatılıdır. Cepheler ahşap kaplamalıdır. Girişte soldaki küçük bölüm Atatürk köşkte yaşarken çay ve kahve ocağı olarak kullanılırken, günümüzde vestiyer olarak düzenlenmiştir. Denize bakan yöndeki toplantı salonunda Atatürk'ün çok sevdiği gramofonu yer alır. Giriş kapısının sağındaki ahşap merdivenin altında yarı bodrum şeklinde su ısıtma merkezi yer alırken, köşkün aydınlatılması ise yaklaşık 50 metre batıda yer alan jeneratör odasındaki 110 voltluk Siemens marka elektrik motoru ile sağlanmıştır. Atatürk'ün ölümünden sonra sahip olduğu tüm taşınmazlar gibi Türk milletine bağışlanan köşk, uzun süre sahipsiz kaldıktan sonra 2006 yılında Yalova Belediyesi tarafından bakıma alınmış, onarılarak müze olarak ziyarete açılmıştır.