Coğrafi Konumu ve Genel Özellikleri
Samsun ilinin önemli bir ilçesi olan Vezirköprü (eski adıyla Kedegara), Orta Karadeniz bölümünde, Kuzey Anadolu Dağları'nın ikinci sırasının Aşağı Kızılırmak Vadisi çevresine rastlayan kıyı ardı kesiminde yer alır. Kuzeyden Alaçam ve Durağan, kuzeydoğudan Bafra, doğudan Havza, güneybatıdan Osmancık ve batıdan Saraydüzü ilçeleriyle çevrili olan bölge, 1.674 km²lik bir yüzölçümüne sahiptir. Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 348 metre olan Vezirköprü, Türkiye'de en fazla köye sahip ilçe olma özelliğini taşımaktadır.
Hititler ve Kutsal Kent Nerik
Vezirköprü'nün köklü tarihi, ilk yerleşimin şimdiki ilçe merkezinin 2,5 kilometre uzağına kurulduğu Hititler dönemine kadar uzanmaktadır. Yürütülen arkeolojik kazılar sonucunda, Hititlerin kutsal kenti Nerik'in Vezirköprü sınırları içerisinde olduğu tahmin edilmektedir. Oymaağaç köyü höyüğündeki kazılarda, Karadeniz Bölgesi'nde ilk kez çivi yazısı ile yazılmış tablet parçaları ve Nerik ifadeli mühürler keşfedilmiştir. Bölge M.Ö. 1200 yılından itibaren Frigya hâkimiyeti ve Paflagonya idaresine geçmiş, ardından Büyük İskender tarafından ele geçirilmiştir. Frig akınlarıyla yıkılan kent, Bizanslılar döneminde tamir edilerek Fezimon ya da Teakliodiopolis adını almıştır.
Selçuklu, Celâlî İsyanları ve Köprülüler Dönemi
Selçuklular ve Bizanslılar arasındaki savaşlarda yeniden harabeye dönen ilçe, Danişmendliler'in eline geçmiş ancak Haçlı Seferleri nedeniyle imar edilememiştir. Sultan Mesut, 1160 yılında kasabayı Gadegara adıyla üçüncü kez yeniden kurmuştur. 1695 yılındaki Celâlî İsyanları sırasında sık sık baskına uğrayıp yağmalanan kasabada halkın korunması amacıyla Taşkale ve Toprakkale kaleleri yapılmıştır. İsyanlar sonrasında sadrazam Köprülü Mehmed Paşa, ilçedeki yıkılmış yapıları tamir ettirmiş ve yeni eserler kazandırmıştır. Mehmet Paşa'nın sadareti döneminde yerleşim "Vezirköprüsü" adını almıştır. 1925 yılına kadar Amasya'ya bağlı olan ilçe, bu tarihten itibaren Samsun iline bağlanmıştır.
İklim Koşulları ve Turizm Potansiyeli
Vezirköprü, Karadeniz Bölgesi'nde yer almasına rağmen Kızılırmak vadisi boyunca Akdeniz iklimi özellikleri göstermektedir. Kışları kıyı kesimlerine göre daha soğuk, yazları ise kurak geçmektedir. Tarih turizmi açısından oldukça değerli olan ilçede Köprülüler sülalesinin yaptırdığı tarihi eserler ve 1160 yılına tarihlenen Arastalı Bedesten öne çıkmaktadır. Bölgenin en büyük doğal cazibe merkezi olan Şahinkaya Kanyonu ise tekne gezintileri ve düzenlenen kapsamlı festivallerle turizm açısından büyük önem taşımaktadır. Kanyonun büyük bir kısmı kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi ilan edilmiştir.