Çulekari'den Ürünlü'ye: Köklü Bir Tarihçe
Eski adı Megrelce ve Gürcüce bir yer adı olan ve "küçük kapı" anlamına gelen Çulekari (ჭულეკარი) olan Ürünlü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Tao bölgesinde yer almaktadır. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilen bu yerleşim, 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde "Culakar-i Vasat" (Orta Culakar), "Culakar-i Süfla" (Aşağı Culakar) ve "Culakar-i Ulya" (Yukarı Culakar) adlarıyla üç yerleşim olarak kaydedilmiştir. O tarihte Penek livasına bağlı Panaskert nahiyesinin köylerinden biri olan bu yerleşimlerden Aşağı Culakar'da 36 hane, Yukarı Culakar'da ise 8 hane yaşarken, Orta Culakar boş durumdaydı.
İdari Yapı ve Nüfus Değişimleri
1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Penek sancağının köylerinden biri olarak tek yerleşim biçiminde kaydedilen Çulekari'de, sadece erkek nüfusun tespit edildiği sayımda 26 hanede 58 erkek yaşamaktaydı. Köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinde Oltu sancağının Tausker kazasına bağlı Olur nahiyesinin köylerinden biri olan yerleşimde 22 hanede 141 kişi yaşamakta olup, nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Rus idaresi altındaki köyün nüfusu 1896'da 181, 1906'da ise 221 kişiye ulaşmıştır. Cumhuriyet döneminde, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Olur nahiyesinde yer alan köy, 1940 genel nüfus sayımında "Cüleker" adıyla 333 kişilik nüfusa sahipti. Köyün Türkçe olmayan eski ismi 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ürünlü olarak değiştirilmiştir. 1965 yılında nüfusu 332 kişi olan köyde 68 kişi okuma yazma bilmekteydi. 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı yasa ile Erzurum'daki köylerin tüzel kişiliği kaldırılınca Ürünlü, Olur Belediyesi'nin bir kırsal mahallesi statüsünü almıştır.
Tarihi Çulekari Kalesi ve Mimari Özellikleri
Mahalle sınırları içinde yer alan en önemli tarihi buluntu, yerleşim merkezinin girişinde bulunan Çulekari Kalesi'dir. Kireç harcı kullanılmadan inşa edilmiş olan 75 x 23 metre boyutlarındaki bu kale günümüzde temellerine kadar yıkılmış durumdadır. Kalenin, bölgenin 16. yüzyıl ortalarında Gürcülerden Osmanlı yönetimine geçtiği dönemden kaldığı tahmin edilmektedir. Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan bu bölgedeki savunma yapısı kalıntıları, yerleşimin köklü geçmişine ışık tutmaktadır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Rehberi
Coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi sınırlarında, 1532 metre rakımda bulunan mahalle, Erzurum il merkezine 189 km, Olur ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır. Olur'un kuzeydoğusundaki mahalleye ulaşım, 25.06 numaralı Olur-Oltu il yolundan ayrılan 15,1 kilometrelik bir köy yoluyla sağlanmaktadır. Doğal güzellikleri ve tarihi kalıntıları bir arada barındıran mahalle, ziyaretçilerine özgün bir kırsal atmosfer sunmaktadır.