Hoşvan Kilisesi (Gürcüce: ხოშვანის ეკლესია), bilinen diğer adıyla Hoşevank Kilisesi, tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı Yeşilbağlar köyünün sınırları içinde, günümüzde ortadan kalkmış bir yerleşim olan Hoşvani'de yer alan Orta Çağ'dan kalma bir kilise harabesidir. Kilise kalıntıları, Yeşilbağlar köyünün 1,5 kilometre kuzeyinde, eğimli bir arazi üzerinde konumlanmaktadır.
Hoşvan Kilisesi Tarihçesi
Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alan Hoşvan köyü ve kilisesi, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Osmanlı idaresinin 1595 yılında gerçekleştirdiği tahrirde Penek livasının Panaskert nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilen Hoşvan'ın nüfusu o tarihte 3 Hristiyan haneden oluşuyordu. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde ve 1886 Rus nüfus tespitinde bir köy olarak geçmemesi, yerleşimin bu dönemde ortadan kalktığını göstermektedir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili de 1907 yılında yaptığı araştırmalarda, Hoşevanki adıyla bir yerleşimden değil yalnızca kiliseden bahsetmiştir.
Mimari Yapısı ve Günümüzdeki Kalıntıları
Hoşvan Kilisesi, kaba yonu taşlar ve kireç harcı kullanılarak tek nefli planda inşa edilmiştir. Kilisenin kuzey cephesine bitişik, daha küçük boyutlarda inşa edilmiş bir ek yapı yer almaktadır. Kilisenin çatı örtüsü günümüzde tamamen çökmüştür. Ancak doğudaki apsisi, kuzey duvarı, güney duvarının bir bölümü ve kuzeydeki ek yapının bazı kısımları günümüze ulaşmayı başarmıştır. Günümüze ulaşan duvarların yüksekliği bazı bölümlerde 5 metreyi bulmaktadır. Kilisenin sunak (altar) kısmının orta yerinde ise etrafı duvarlarla çevrili bir mezar bulunmaktadır.
1907 Yılındaki Durumu
Tarihçi Ekvtime Takaişvili 1907 yılındaki gözlemlerinde, küçük bir vadide bulunan eski kilisenin o dönem görece iyi korunmuş olduğunu belirtmiştir. O yıllarda kemer ve pencere ile doğudaki apsis ve kuzey duvarı bir bütün olarak ayaktayken, güney duvarı kısmen yıkık, ek yapısı ise tamamen yıkılmış durumdaydı.