Toklu Mahallesi'nin Tarihçesi ve Kökeni
Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal yerleşim olan Toklu, köklü bir geçmişe sahiptir. Yerleşimin bilinen eski adı 1928 yılı kayıtlarında Toklukom veya Tokli Kom olarak geçmektedir. Köyün adı, 1886 tarihli Rus nüfus sayımında ise Tohli-Kom (Тохли-комъ) şeklinde kaydedilmiştir. Tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alan bu yerleşim, Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirilmiştir.
İdari Geçmişi ve Nüfus Gelişimi
Toklu köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 yılı Rus nüfus tespitinde Oltu sancağının Oltu kazasına bağlı Beretanlı nahiyesindeki 16 köyden biri olan yerleşimde, 4 hanede tamamı Kürt olan 32 kişi (20 erkek ve 12 kadın) yaşamaktaydı. Cumhuriyet döneminde, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Oltu kazasının Olur nahiyesine bağlı olan köy, 1940 genel nüfus sayımında Toklu Kom adıyla Kömürlü nahiyesine bağlanmış ve nüfusu 48 kişi olarak kaydedilmiştir. 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca bu ilçeye bağlanmış; köyün adındaki Türkçe olmayan "Kom" ibaresi nedeniyle 1959 yılında adı Toklu olarak değiştirilmiştir. 1980 öncesine kadar Şenkaya ilçesine bağlı kalan yerleşim, 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı yasa kapsamında Erzurum'un büyükşehir olmasıyla köy tüzel kişiliğini kaybetmiş ve Oltu Belediyesi'ne bağlı bir mahalle statüsünü almıştır.
Tarihi Megalit Yapı Kalıntısı
Mahallenin en önemli tarihi zenginliği, yerleşim merkezinin yaklaşık 1,2 kilometre güneyinde bulunan antik megalit yapı kalıntısıdır. İri taşlarla kuru duvar tekniği kullanılarak inşa edilmiş olan bu tarihi yapı, günümüzde neredeyse tamamen yıkılmış bir durumdadır. Yapının çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında keramik parçaları tespit edilmiş olup, megalit yapının bölgenin Osmanlı öncesi döneminden kalma tarihi bir iz olduğu değerlendirilmektedir.
Coğrafya, Rakım ve Ulaşım Bilgileri
Coğrafi açıdan Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Toklu mahallesi; Erzurum il merkezine 148 kilometre, Oltu ilçe merkezine ise 28 kilometre uzaklıktadır. Mahalle, Oltu'nun kuzeydoğusunda konumlanmış olup, D.060 numaralı Olur-Oltu devlet yolu ile Oltu Çayı'nın hemen kenarında yer alır. Deniz seviyesinden rakımı 1338 metre olan kırsal mahallenin 2022 yılı verilerine göre nüfusu 117 kişidir.