Cevizli (Tbeti) Köyü ve Tarihi Mirası
Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı olan Cevizli köyü, deniz seviyesinden 1364 metre yükseklikte konumlanmış, tarihi ve doğal güzellikleriyle öne çıkan çok özel bir yerleşimdir. Köyün bilinen eski adı Tbeti'dir. Gürcüce "tba" (göl) kelimesi ile yer bildiren "-eti" ekinin birleşmesiyle türetilen bu isim, "göller yöresi" ya da "göller bölgesi" anlamına gelmektedir. Tarihi kaynaklarda, özellikle Gürcü coğrafyacı Vahuşti ve tarihçi Zakaria Çiçinadze'nin eserlerinde, bölgenin Arsiani Dağları eteklerinde yer aldığı ve tepelerin arasına yayılmış çok sayıda küçük göle ev sahipliği yaptığı için bu ismi aldığı belirtilmektedir. Zamanla Türkçeye Tbet veya Tibet olarak geçen köyün adı, 1925 yılında resmi olarak Cevizli şeklinde değiştirilmiştir.
Orta Çağ'dan Günümüze Ulaşan Eşsiz Bir Kültür Hazinesi: Tbeti Manastırı
Cevizli köyünü dünya çapında tanınan bir kültür mirası haline getiren en önemli yapı, Orta Çağ'dan kalma Tbeti Manastırı'dır. Günümüzde harabe halinde bulunan ve ana kilisesi kısmen ulaşabilmiş olan bu manastır, 10. yüzyılda inşa edilen görkemli Tbeti Kilisesi ile bilinir. Bölgedeki köklü geçmişin bir diğer göstergesi ise tarihi Sveti Kalesi'dir. Tbeti Manastırı, yalnızca mimarisiyle değil, burada kaleme alınmış olan tarihi Tbeti İncilleri ile de büyük bir öneme sahiptir.
Farklı Dönemlerin ve Kültürlerin Kesişim Noktası
Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatısındaki Şavşeti bölgesinde yer alan Tbeti, 16. yüzyılın başlarında Osmanlı idaresine geçmiştir. 1554 yılında kurulan Şavşat sancağının sancak beyi, eski bir Gürcü tavadi olan İosebiti idi. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Tbet" olarak kaydedilen köyde, o dönem askere alma ve vergi toplama amacıyla yapılan nüfus tespitinde 59 hanede 151 erkek nüfus kaydedilmiştir. Kadın nüfusun da eklenmesiyle toplam köy nüfusunun yaklaşık 302 kişi olduğu tahmin edilmektedir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile köy Rusya'ya bırakılmış; 1886 Rus nüfus kayıtlarına göre köyün nüfusu 97 hanede 591 kişiye ulaşmıştır. Bu dönemde köyde "Badaçi-ogli", "Ziad-ogli", "Cami-megle", "Dare-megle", "Demurçi-ogli" ve "Turud-ogli" isimlerinde altı mahalle bulunmaktaydı.
Tarihsel Keşifler ve Coğrafi Konum
Köyün tarihi zenginliği birçok gezginin ve araştırmacının ilgisini çekmiştir. 1874 yılında bölgeyi gezen Giorgi Kazbegi, kilisede 12. ila 15. yüzyıllara tarihlenen ve manastırın bağışçılar listesini içeren Tbetis Sulta Matiane belgesini bulmuştur. Bu tarihi vesikada adı geçen Tevdore Tbelisdze, Huaşay, İvane Tbelisdze ve Saydani gibi isimler, o dönem Tbeti'de yaşayan Gürcülerin kültürel ayak izlerini temsil eder. 1904 yılında bölgeyi ziyaret eden Nikolay Marr ise kilisenin duvarlarında Gürcüce yazıtlar tespit etmiş ve köy sakinlerinden Cevri Efendi'nin kilisede bulduğu Gürcüce yazılı iki değerli taşı sakladığını aktarmıştır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında farklı sınır değişimleri yaşayan köy, en nihayetinde 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile kesin olarak Türkiye sınırlarına katılmıştır.
Cevizli Köyü'ne Ulaşım ve Günümüzdeki Durumu
Günümüzde Artvin il merkezine 77 km, Şavşat ilçe merkezine ise 13 km uzaklıkta bulunan Cevizli köyü, ziyaretçilerine doğa ve tarihin harmanlandığı büyüleyici bir atmosfer sunmaktadır. 1965 yılında nüfusu 1.506 kişiye kadar yükselen bu tarihi köy, günümüzde sessiz, huzurlu yapısıyla keşfedilmeyi bekleyen bir turizm noktasıdır.