Tzepta Kalesi Kilisesi (Gürcüce: წეფთის ციხის ეკლესია), tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Eskikale köyünde yer alan Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir. Bu tarihi yapı, Eskikale köyünün Başkale adıyla mahallesi olan Tzepta köyündeki Tzepta Kalesi'nin içinde konumlanmaktadır.
Tarihçesi ve Önemi
Tzepta Kalesi ile kilisesinin bulunduğu Tzepta köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Şavşeti bölgesinde yer almaktaydı. Bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu bölgede kurulan Şavşat sancağının 1554 yılındaki sancakbeyi Gürcü tavadi İosebiti idi. Orta Çağ'da Gürcistan'ın güney kesiminin en önemli kalelerinden biri olan Tzepta Kalesi, Gürcistan tarihinde önemli olaylara sahne olmuştur. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde de bir Gürcü yerleşimi olan Tzepta köyündeki kalenin kilisesi olan Tzepta Kalesi Kilisesi, günümüzde temel seviyesine kadar yıkılmış durumdadır.
Mimari Özellikleri
Tzepta Kalesi Kilisesi, kalede yıkık diğer yapılara kıyasla görece iyi korunmuş olup kiliseye ait kalıntılar kalenin kuzeydoğu kısmında bulunmaktadır. Bir taraftan kalenin surlarına yaslanmış olan dikdörtgen planlı yapının dıştan ölçüleri 5,5 x 3,30 metredir. Kilise içten apsis dahil 3,80 metre uzunluğa ve 2,15 metre genişliğe sahiptir. Girişinin batıda olduğu kalıntılarından anlaşılmakla birlikte, kapı açıklığı bugüne ulaşmamıştır. Kilisenin apsisi, kalenin surları gibi granitle inşa edilmiş, duvarlarında yer yer kireç taşına da rastlanmıştır. Taşların dış yüzeyleri yontulup düzleştirilmiştir.
Yapı Detayları ve Mezar Odası
Kilisenin batı, doğu ve güney duvarlarının kalınlığı 60 santimetre, kuzey duvarınınki ise 1 metredir. Günümüze kalan duvarların yüksekliği 60-70 santimetre kadar olup apsisin kuzeydoğu köşesinin günümüzdeki yüksekliği ise 2 metreyi bulmaktadır. Kilisenin güney duvarına bitişik bir mezar odası bulunmaktadır. Zemini kilisenin zemininden 2,5 metre aşağıda olan bu mezar odasının tonoz bir örtüye sahip olduğu batı duvarının iç tarafındaki izden anlaşılmaktadır. Bugüne ulaşan kalıntılar çatının düz taşlarla örtülü olduğunu göstermektedir. Mezar odası içten 3,5 metre uzunluğa ve 2 metre genişliğe sahiptir.