Şavşat Çayı Kıyısında Köklü Bir Yerleşim: Veliköy (Meria)
Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı, deniz seviyesinden 1562 metre yükseklikte konumlanan Veliköy, bölgenin en derin tarihi geçmişe sahip yerleşim alanlarından biridir. Eski adı Gürcüce bir yer adı olan ve akarsu kıyısındaki düzlük anlamına gelen "mere" (მერე) kelimesinden türetilen Meria'dır. Bu isim, köyün Şavşat Çayı kıyısındaki konumunu mükemmel şekilde tanımlamaktadır. Tarih boyunca Türkçeye Mirya ve Merya olarak giren yerleşimin ismi, 1925 yılında resmi olarak Veliköy şeklinde değiştirilmiştir.
Orta Çağ'dan Günümüze Tarihsel Yolculuk
Tarihsel Gürcü coğrafyasında Şavşeti bölgesinde yer alan Veliköy, Orta Çağ'da kurulmuş eski bir yerleşim yeridir. 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden Osmanlı İmparatorluğu yönetimine geçen köy, uzun yıllar Çıldır Eyaleti bünyesinde kalmıştır. 1835 yılındaki nüfus tespitinde 44 hane barındıran yerleşim, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya İmparatorluğu'na bırakılmıştır. Bu dönemde nüfusu artan köy; Cami-meglesi, Şatir-ogli, Ziaret-meglesi, Ibadi-ogli, Iremadze ve Kayabaşi gibi mahallelerden oluşmaktaydı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır.
Meria Kilisesi ve Tarihi Kalıntılar
Köyün kültürel ve tarihi zenginliğini gösteren en önemli yapıların başında Meria Kilisesi gelmektedir. Veliköy merkezinin 1,7 kilometre güneydoğusunda, Molohori mahallesinin yakınındaki ormanlık alan içerisinde yer alan bu yapı, tek nefli bir kilise kalıntısıdır. Günümüzde küçük bir mimariye sahip olan yapının doğu ve batı duvarlarının sadece 1-2 metre yüksekliğindeki kısımları ayakta kalabilmiştir. Güney kısmında başka bir yapıya ait izler barındıran bu tarihi kalıntının, 951 tarihli "Grigol Hantsteli’nin Yaşamı" el yazmasında adı geçen ünlü Mere Manastırı'nın kilisesi olduğuna dair güçlü görüşler bulunmaktadır. Ayrıca köyün hemen dışında, köylüler tarafından "Manastır" olarak adlandırılan düzlenmiş bir bölgede geçmişte rahibeler manastırı olduğu anlatılsa da günümüze ulaşan somut bir iz bulunmamaktadır.
Ulaşım ve Coğrafi Konum
Coğrafi konumu itibarıyla doğusunda Meşeli, batısında Cevizli, kuzeyinde Pınarlı ile Yoncalı, güneyinde ise Ciritdüzü ve Köprülü köyleri ile komşu olan Veliköy, geçmişte önemli bir bucak (nahiye) merkezi olarak hizmet vermiştir. Artvin il merkezine 83 kilometre, Şavşat ilçe merkezine ise 18 kilometre uzaklıkta yer alan bu tarihi yerleşime, Şavşat ilçesinden hareket eden yerel vasıtalarla ya da özel araçlarla kolayca ulaşılabilmektedir.