Svirevani'den Dutlu'ya: Şavşat'ın Tarihi Köşesi
Artvin ilinin Şavşat ilçesinde, deniz seviyesinden 1370 metre yükseklikte yer alan Dutlu köyü, eski adıyla Svirevani (Gürcüce: სვირევანი), bölgenin en köklü yerleşim yerlerinden biridir. Gürcüce bir yer adı olan Svirevani'nin "çavdarlı" anlamına gelen Svilevani'den değişerek günümüze ulaştığı tahmin edilmektedir. Tarih boyunca Osmanlı kayıtlarında Surevan veya Svirevan olarak da anılan yerleşim, 1925 yılında ismi Türkçe olmadığı gerekçesiyle Dutlu olarak değiştirilmiştir. Köyün zengin tarihi ve özgün kültürel dokusu, bölgenin geçmişine dair önemli izler barındırmaktadır.
Köklü Tarihsel Geçmiş ve İdari Yapı
Tarihsel Gürcistan'ın güneybatısındaki Şavşeti bölgesinde yer alan yerleşim, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köyün önemli kültürel mirasları arasında kabul edilen Svirevani Kilisesi ve Svirevani Daranı da bu dönemden günümüze ulaşan değerli kalıntılardır. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre İmerhevi sancağına bağlı olan köyde 47 hanede 143 erkek yaşamakta olup, toplam tahmini nüfusu 286 kişiden oluşmaktaydı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Berlin Antlaşması uyarınca Rusya'ya bırakılan köy, Rus idaresi döneminde "Surevan" olarak kaydedilmiş ve tamamı Gürcülerden oluşan 453 kişilik bir nüfusa ev sahipliği yapmıştır. Köy o dönemde Gudalizelar, Davitidzelar, Cuvarishev, Parnuh ve Çakvelta mahallelerini kapsamaktaydı.
Nikolay Marr'ın İzinde Kültür ve Coğrafya Araştırmaları
Kültür tarihçisi Nikolay Marr, 1904 yılında bölgede kapsamlı araştırmalar yürütmüş ve 951 tarihli Grigol Hantsteli’nin Yaşamı adlı el yazmasında adı geçen Mere Kadınlar Manastırı'nı bulmak üzere Svirevani köyünü ziyaret etmiştir. Marr, o dönemde köyün idari merkez konumundaki Surevani, Daviteti, Parnuhi, Kutaleti, Cvarishevi ve Çakvelta olmak üzere altı mahalleden oluştuğunu yazmıştır. Svirevani, İmerhevi bölgesinde Gürcüce dilinin en canlı ve en iyi korunduğu yerleşimlerden biri olarak öne çıkmaktaydı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusların çekilmesiyle kısa süre Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye topraklarına katılmıştır. 1922 nüfus sayımında 98 hanede 679 nüfusa sahip olan Dutlu, 1940 genel nüfus sayımında ise Meydancık (İmerhevi) nahiyesinin idari merkezi olarak 871 kişiyi ağırlamıştır.
Svirevani ve Parnuhi Kiliseleri
Bugünkü Dutlu köyü sınırları içerisinde iki tarihi kilisenin varlığı bilinmektedir. Bunlardan birincisi, köyün doğusundaki kayalık bir tepede yükselen tek nefli Svirevani Kilisesi'dir. Ünlü araştırmacı Nikolay Marr'ın notlarına göre, İmerhevi Deresi'nin yukarısında yer alan bu dikdörtgen planlı kilise, tepenin doğal yapısı nedeniyle kuzeydoğu-güneybatı yönünde inşa edilmiştir. Marr'ın 1904 gezisinde, çatısı çökmüş ve kuzey duvarı hasar görmüş olmasına rağmen İmerhevi tipi yapılar arasında en iyi korunmuş kilise olarak tanımladığı bu binadan günümüze yalnızca yıkıntılar kalmıştır. Dutlu köyünün ikinci tarihi yapısı ise köyün kuzeybatısındaki Parnuhi mahallesinde, küçük bir tepe üzerinde yer alan ve tamamen yıkılmış olan Parnuhi Kilisesi'dir. Bu kilisenin kalıntılarındaki sıva izleri, bir zamanlar duvar resimleriyle bezenmiş zengin bir iç mekana sahip olduğunu kanıtlamaktadır.