Rize ilinin tarihi ve kültürel zenginlikleriyle öne çıkan Pazar ilçesine bağlı Sessizdere Köyü, Karadeniz Bölgesi'nin dik yamaçlarında kurulmuş köklü bir yerleşim yeridir. Rize il merkezine 44 kilometre, Pazar ilçe merkezine ise 7 kilometre mesafede bulunan köy, yaklaşık 252 metrelik bir rakıma sahiptir. Coğrafi konumu ve doğal yapısıyla Karadeniz doğasını yansıtan köy, bölgenin geçmişine ışık tutan zengin bir tarihe ev sahipliği yapmaktadır.
Sessizdere'nin Köklü Tarihi ve İsim Kökeni
Köyün bilinen en eski adı Lazca bir yer adı olan Papilati'dir. Lazca bir kelime olan Papilati (პაპილათი), "Papazın yeri" anlamına gelmektedir. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze, yer adındaki "-at" ekini inceleyerek, Lazcada "papa" kelimesinin "rahip" veya "papaz" anlamına geldiğini ve Papiloğlu aile adının da buradan türediğini belirtmiştir. Zamanla Türkçeye "Bapilat" şeklinde giren bu isim, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 yılındaki Osmanlıca köy listesinde bu biçimde geçmektedir. Ayrıca Papilati, Arhavi ilçesindeki Arılı köyünün de eski adıdır.
Antik Çağdan Osmanlı Yönetimine
Sessizdere köyünün de içinde yer aldığı Lazeti bölgesi, antik çağ döneminde tarihi Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Bölge, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırmasının ardından Osmanlı hakimiyetine girmiştir. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre köy, Lazistan sancağının Atina kazasına bağlı olarak kaydedilmiştir. Sapo köyüyle birlikte ele alınan yerleşimde o dönem 62 hanede yaşayan 250 kişi (sadece erkek nüfusu olması muhtemeldir) bulunmaktaydı. Kayıtlara göre köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 71 koyun, 48 keçi, 120 inek, 15 öküz, 5 manda ve 5 at bulunmaktaydı.
İdari Dönüşümler ve Cumhuriyet Dönemi
Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze'nin 1917 yılındaki araştırma gezisi notlarında köyde 46 hanede 269 kişinin yaşadığı bilgisi aktarılmaktadır. Papilati veya Bapilat, Cumhuriyet döneminde 1928 yılında Rize vilayeti Atina kazasının merkez nahiyesine bağlı kalmıştır. 1935 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı olan köyün nüfusu 344 kişi olarak kaydedilmiştir ve bu süreçte Atina kazasının adı Pazar kazası olarak değiştirilmiştir. Köyün Türkçe olmayan ismi, 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla resmi olarak Sessizdere yapılmıştır. 1965 yılına gelindiğinde köy nüfusu 679 kişiye ulaşmış ve bu nüfus içinde 216 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir. Son yıllardaki nüfusu incelendiğinde ise köy nüfusunun 2020 verilerine göre 539 kişi olduğu görülmektedir.