Sazlıçayır'ın Tarihsel Kökeni ve Tarihi Mirası
Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı olan Sazlıçayır köyü, bölgenin en eski yerleşim yerlerinden biridir. Köyün tarihteki eski adı olan Ahalşeni (ახალშენი), Gürcüce kökenli bir kelime olup "yeni" anlamına gelen "ahali" ile "mesken" anlamına gelen "şeni" kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Bu yerleşim adı Türkçeye Ahalşen olarak geçmiş ve zaman içinde dildeki değişimlerle Ahaşen'e dönüşmüştür. Gürcü Hristiyanlığının erken dönem merkezlerinden olan tarihsel Eruşeti bölgesinde konumlanan köy, köklü geçmişiyle bilinir. Aynaroz'daki Gürcü İviron Manastırı'na ait 1492 tarihli bağış belgelerinde de adı geçen yerleşim, o dönemden beri önemini korumaktadır.
Osmanlı Dönemi ve Sosyo-Ekonomik Yapı
Osmanlı Devleti, 16. yüzyılın ortalarında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden devralmıştır. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre köy, Gürcistan Vilayeti içindeki Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı ve o tarihte 46 hanelik büyük bir Hristiyan Gürcü nüfusuna sahipti. Bu kayıtlara göre köy halkı buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapıyor, domuz ve koyun besliyordu. Ayrıca köyde aktif bir adet su değirmeni yer almaktaydı. Çıldır Eyaleti'nin cebe defterlerinde de benzer idari konumunu koruyan Ahalşeni'nin hasılası 1706/1707 yıllarında 11.000 akçe olarak kaydedilmiş ve Hasan adında birine tahsis edilmiştir.
Rus İdaresi, Savaş Yılları ve Cumhuriyet Dönemi
Uzun süren Osmanlı egemenliğinden sonra köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 yılındaki Rus nüfus tespiti sırasında Maçueti nahiyesine bağlı olan köyde, 12 hanede 111 Kürt kökenli nüfus yaşamaktaydı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusların çekilmesiyle bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye katılmıştır. Cumhuriyet döneminde adı 1959 yılında Türkçe olmadığı gerekçesiyle Sazlıçayır olarak değiştirilmiştir.
Antik Megalit Kalıntıları ve Ahalşeni Kilisesi
Sazlıçayır köyünün arkeolojik değeri, köyün 300 metre doğusundaki bir tepenin uzantısı üzerinde yer alan megalit kalıntılardan gelmektedir. Bu yapı kalıntılarının eski bir kale-kent yerleşimine ait olduğu tahmin edilmektedir. Tamamen yıkılmış olan bu kompleksin merkezindeki 13×9 metre boyutlarındaki küçük bir yapının planı günümüzde tespit edilmiştir. Köydeki tarihi Gürcü ibadethanesi olan Ahalşeni Kilisesi ise tamamen yıkılmış ve yerine bir cami inşa edilmiştir; ancak kiliseye ait tarihi Gürcüce yazıt günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Bilgileri
Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Sazlıçayır, 2300 metrelik yüksek bir rakımda kurulmuştur. Köy, bağlı olduğu Ardahan il merkezine 46 kilometre, Hanak ilçe merkezine ise 20 kilometre mesafede bulunmaktadır.