Sarıhan (Haho) Tarihçesi ve Önemi
Bayburt il merkezine bağlı Sarıhan Köyü, eski adı olan Haho ile tarihi kayıtlarda derin izler barındırmaktadır. Yerleşimin eski isminin, Tortum ilçesine bağlı Bağbaşı köyünün eski adı olan Gürcüce "Hahuli" kelimesinden değişime uğrayarak günümüze ulaştığı düşünülmektedir. Sarıhan, 1530 yılı Osmanlı tahririnde de "Haho" adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1591 yılı tahririnde ise köyde tamamı Müslümanlardan oluşan 53 erkek (nefer) nüfusun yaşadığı ve köye bağlı "Küd Kilisa" adında bir mezra bulunduğu belgelenmiştir.
Tarih boyunca idari yapısı ve nüfusu değişkenlik gösteren köy, 1642 yılı avarız defterinde 4 Müslüman avarız hanesiyle kaydedilmiştir. 1835 yılındaki nüfus yoklama defterine göre ise köyde 10 hanede 28 Müslüman erkek nüfus yaşamaktaydı. Cumhuriyet dönemine kadar Gümüşhane vilayetinin Bayburt kazasına bağlı kalan köy, 1935 nüfus sayımında 255 kişilik bir nüfusa sahipti. Sarıhan ismi ise, 1959 yılında yabancı kökten geldiği gerekçesiyle kabul edilen 7267 sayılı kanunla verilmiş ve köy 1960 yılından itibaren bu adla anılmaya başlanmıştır.
Sarıhan'ın Tarihi Kaleleri
Sarıhan köyü sınırları içerisinde geçmişin izlerini taşıyan ikisi kale, biri kilise olmak üzere üç önemli tarihsel yapı tespit edilmiştir. Bu yapılardan ilki, köyün 1,5 km güneyinde yer alan ve harç kullanılmadan inşa edilmiş olan kaledir. Zamanın yıkıcı etkilerine dayanamayan bu güney kalesi büyük ölçüde yıkılmış ve taşları çevreye saçılmıştır. Harçsız yapım tekniği, bölgenin erken dönem savunma mimarisi hakkında önemli ipuçları sunmaktadır.
Köyün 2 km batısında yer alan ikinci kale ise kayalık bir tepe üzerinde, oldukça stratejik bir noktada kurulmuştur. İki ayrı bölümden oluşan bu kale ve içindeki yapılar, diğer savunma yapılarına kıyasla fazla zarar görmeden günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. Kalenin üst kısmı sarp bir kayanın en uç noktasında konumlanmıştır. Günümüze kalan görkemli duvarların bazı bölümlerinde uzunluk 14 metreyi, yükseklik ise 10 metreyi bulmaktadır. Kalenin alt bölümünde ise daha uzun ve daha yüksek duvarlar göze çarpmaktadır.
Tarihi Sarıhan Kilisesi ve Coğrafi Konum
Batıdaki kalenin yaklaşık 150 metre doğusunda yer alan tarihi kilise, bölgenin geçmişteki inanç coğrafyasına ışık tutmaktadır. Kesme taşlar kullanılarak özenle inşa edilmiş olan bu kilise yapısı, ne yazık ki zaman içinde büyük ölçüde yıkılmıştır. Günümüze sadece duvar bölümleri ulaşabilmiş olsa da, kullanılan kesme taş işçiliği yapının dönemindeki mimari değerini ortaya koymaktadır.
Sarıhan köyü, coğrafi olarak 2044 metre gibi yüksek bir rakımda yer almaktadır. Bayburt il merkezine 36 km uzaklıkta konumlanan bu tarihi yerleşim yeri, Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde hem doğal yapısı hem de günümüze ulaşan tarihi savunma ve inanç yapılarıyla görülmeye değer niteliktedir.