Tarihin ve İnançların Kesiştiği Kadim Şehir: Şanlıurfa
Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Şanlıurfa (eski adıyla Ruha, Urfa veya eski çağlarda bilinen adıyla Edessa), köklü tarihi ve zengin kültürel birikimiyle insanlık tarihinin en önemli merkezlerinden biridir. Yazları son derece sıcak ve kurak, kışları ise serin ve nemli bir iklime sahip olan bu kadim şehir, 2 milyonu aşkın nüfusuyla bölgenin en kalabalık kenti olma özelliğini taşımaktadır. Aynı zamanda 2023 yılı verilerine göre 21,2 ortanca yaş oranıyla Türkiye'nin en dinamik nüfuslu ilidir. Şehrin Selevkoslar dönemine uzanan tarihi ismi Edessa, Yunancada "suyu bol" anlamına gelmektedir ve bu adını içinden akan Karakoyun (Daysan) deresi ile pınarlarından almıştır. Osmanlı döneminde yaygınlaşan Ruha ismi ise şehrin Arapça adı olan Ruhâ'dan gelmiş, daha sonra halk dilinde Urfa'ya dönüşmüş ve son olarak Millî Mücadele'deki kahramanlıkları dolayısıyla 1984 yılında TBMM kararıyla "Şanlı" unvanını almıştır.
İnsanlık Tarihini Yeniden Yazan Arkeolojik Keşifler
Şanlıurfa ve çevresinde gerçekleştirilen arkeolojik kazılar, insanlık tarihinin bilinen sınırlarını kökten değiştirmiştir. Şehir merkezindeki Balıklıgöl'ün hemen kuzeyinde 1993 yılında yapılan keşif sonucu ortaya çıkarılan ve MÖ 9500 Neolitik Dönem'e tarihlenen Urfa Adamı (Balıklıgöl heykeli), şehir merkezindeki yerleşim tarihinin ne denli eskiye dayandığını kanıtlamaktadır. Bunun yanı sıra, il merkezinin yaklaşık 22 km kuzeydoğusunda, Örencik köyü yakınlarında yer alan Göbeklitepe Höyüğü, MÖ 10.000 yılına uzanan geçmişiyle dünyanın bilinen en eski tapınağı ve inanç merkezidir. Tarım devriminin gerçekleştiği ilk insan yerleşim ağının bir parçası olan Göbeklitepe'deki devasa dikilitaşlar üzerinde yer alan insan, el-kol, hayvan kabartmaları ve soyut semboller, yerleşik hayata geçiş öncesindeki avcı-toplayıcı grupların son derece gelişmiş bir inanç sistemine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Peygamberler Şehri ve İnanç Turizminin Merkezi
Halk hikâyelerinde ve dini inançlarda "Peygamberler şehri" ve "kutsal şehir" tanımlamalarıyla anılan Şanlıurfa'nın, Kral Nemrud tarafından kurulduğuna inanılmaktadır. Kitâb-ı Mukaddes geleneğine göre İbrahim Peygamber ve ailesinin anayurdu, içinde Harran'ın da yer aldığı bu bölgedir. İbrahim Peygamber'in ateşe atılması ve yanmaktan mucizevi bir şekilde kurtulması hadisesi, kutsal metin dışı Yahudi literatüründe de ayrıntılı biçimde yer bulmuştur. Tarih boyunca bölgeye yerleşen Yahudi kolonileri, Hristiyanlık tarihi açısından büyük önem taşıyan Süryani kültürü ve Ermeni toplulukları, şehrin çok kültürlü dini ve toplumsal yapısının temel taşlarını oluşturmuştur.
İmparatorlukların Geçiş Noktası ve Şanlı Kurtuluş Mücadelesi
MÖ 1. binyıldan itibaren sırasıyla Asurlular, Medler, Ahamenişler (Persler), Makedonyalılar, Selevkoslar, Osroene Krallığı, Roma ve Bizans İmparatorluklarının egemenliği altında kalan Urfa, 7. yüzyılda Müslüman Araplar tarafından fethedilmiştir. 1516 yılında Yavuz Sultan Selim'in Memlûk Devleti'ni yendiği Mercidâbık Muharebesi ile Osmanlı idaresine giren kent, 1919'da önce İngilizler, ardından Fransızlar tarafından işgal edilene kadar tam 400 yıl boyunca kesintisiz Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Şanlıurfa halkının gösterdiği büyük kahramanlık neticesinde 11 Nisan 1920'de işgalden kurtarılan şehir, 1921 Ankara Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmış ve gösterilen üstün cesaret vesilesiyle de 2016 yılında TBMM tarafından İstiklal Madalyası ile taçlandırılmıştır.