Rize Şehir Merkezi: Tarihi, Kültürü ve Doğası
Rize, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz bölümünde yer alan ve Rize ilinin merkezi olan tarihi bir kıyı şehridir. Tarihi Pontus bölgesinin doğusunda yer alan kent, Osmanlı Devleti döneminde Lazistan Sancağı'nın bir parçası olmuş, günümüzde ise Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer almaktadır. Doğusunda Çayeli ve Güneysu, güneyinde İkizdere, batısında Derepazarı ve Kalkandere ilçeleri bulunan Rize'nin kuzey sınırını ise Karadeniz oluşturmaktadır. 2009 yılı verilerine göre nüfusu 96.503 olan şehir, cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren istikrarlı bir nüfus artışı kaydetmiştir.
Rize Adının Kökeni ve Etimolojik Tarihi
Antik Çağ yazılı kaynaklarında Rhizus (Ριζοῦς) olarak anılan Rize isminin, Yunanca dağ eteği anlamına gelen "riza" (ριζα) kelimesinden türediği tahmin edilmektedir. Bazı araştırmacılar ve yazarlar ise kent adını Yunanca pirinç anlamına gelen "rizi" (ρύζι) veya kök, temel, esas anlamlarını taşıyan "Riza" (ῥίζα) kelimeleriyle ilişkilendirmiştir. Bunların yanı sıra Lazca düzlükler anlamına gelen "İrizeni" kelimesi de ismin kökeni için önerilen alternatifler arasındadır. Kent, komşu kültürlerde Gürcüce "რიზე", Lazca ise "Rizini" olarak adlandırılmaktadır.
Kolkhislilerden Osmanlı Fethine Rize Tarihi
Eski dönemlerde Kolkhislilerin yaşadığı bu topraklar, 1204 yılında Trabzon İmparatorluğu'na bağlanmış ve 1470 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır. Rize'den spesifik olarak bahseden kaynaklara çoğunlukla 19. yüzyılda rastlanmaktadır. 18. ve sonraki yüzyıllarda bölgede derebeylik yapan ünlü Tuzcuoğulları ailesinin adı öne çıkmaktadır. Aile, II. Mahmud döneminde Osmanlı yönetimine birkaç kez isyan etmiş ve en nihayetinde 1832 yılında Tuzcuoğlu İsyanı'nı başlatmıştır. Vergi veremeyen yerel halkın topraklarını bu aileye devrederek onlar adına çalışmak zorunda kaldığı tarihi kayıtlarda yer almaktadır. Rize'de bulunan bir saray da bu aileye atfedilmektedir.
Rus İşgali, Çay Tarımı ve Modern Gelişim
Bölgede Tuzcuoğulları ile Trabzonlu Memişoğulları arasında yaşanan rekabet ve kan davası, birçok aile üyesinin hayatını kaybetmesi ve Tuzcuoğulları'nin önde gelenlerinin Rusçuk-Varna gibi şehirlere sürgün edilmesiyle sonuçlanmıştır. Tarihi süreçte bölgeyi ziyaret eden gezgin P. Minas Bijişkyan, Rize ve çevresinde portakal ile limon yetiştirildiğini kaydetmiştir. 19. yüzyılın ikinci yarısında Batum'un Ruslara bırakılmasının ardından Rize, Trabzon Vilayeti'ne bağlı Lazistan Sancağı'nın idari merkezi konumuna getirilmiştir. I. Dünya Savaşı sırasında yaklaşık iki yıl süren Rus işgalinden kurtulan şehir, cumhuriyetin ilanıyla birlikte il merkezi olmuş ve özellikle çay ekiminin yaygınlaşmasıyla ekonomik açıdan büyük bir gelişim göstermiştir.
Rize Merkezine Bağlı Kendirli Beldesi
Rize il merkezine 27 kilometre uzaklıkta yer alan Kendirli Beldesi, Trabzon-Rize il sınırındaki İyidere Deresi'nin denize döküldüğü noktadan 9 kilometre içeride konumlanmıştır. 1967 yılına kadar Kalkandere ilçesine bağlı bir köy olan yerleşim yeri, bu tarihte belediye teşkilatının kurulmasıyla belde statüsü kazanmıştır. Geçimini tamamen çay tarımı, çay kesimi ve çay fabrikalarında çalışarak sağlayan Kendirli halkı, tarihi süreçte 1982 Anayasası oylamasında toplu şekilde "ret" oyu vermesiyle ulusal düzeyde adını duyurmuştur. Belde ayrıca 2009 yılında tarihinde ilk kez bir başbakan tarafından ziyaret edilmiştir.
Kendirli Beldesi'nin Tarihi ve Coğrafi Yapısı
Eski dönemlerde medreseler beldesi olarak rivayet edilen Kendirli'nin en eski tarihi eseri, Rumlardan kalan 98 yıllık minaresiyle Kendirli Merkez Camii'dir. Cumhuriyet öncesinde Rumca düzlük anlamına gelen Ğoloz adıyla anılan belde, engebeli coğrafyanın ortasında düz bir arazi yapısına sahip olduğu için bu adı almıştır. Cumhuriyet sonrasında beldede ve çevresinde yoğun olarak yapılan kendir yetiştiriciliğinden esinlenilerek ismi "Kendirli" olarak değiştirilmiştir. Belde; doğuda Beştepe, kuzeyde Esentepe, kuzeybatıda Maltepe, batıda Kalecik köyleri ile güneyde Dilsiz Dağı ve güneybatıda Geçitli Köyü ile çevrilidir. Bölgenin toprak yapısında fosfor, granit, bazalt ve antrasit kayalar yer almaktadır.