Pınarlı Köyü'ne Genel Bakış ve Coğrafi Konumu
Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı olan Pınarlı Köyü, Karadeniz Bölgesi'nin etkileyici coğrafyasında, deniz seviyesinden 1901 metre yükseklikte konumlanmış tarihi bir yerleşimdir. Artvin il merkezine 94 kilometre, Şavşat ilçe merkezine ise 29 kilometre mesafede yer alan köy, tarihsel süreç boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde de varlığını sürdüren köyün 2021 yılı verilerine göre toplam nüfusu 599'dur.
Orta Çağ'dan Günümüze Uzanan Köklü Tarihçe
Pınarlı köyünün tarihi adı Gürcüce bir yer adı olan ve "armutlu" anlamına gelen Shlobani'dir (სხლობანი). Bu isim Türkçe kaynaklarda Shloban, Suhloban veya Sohluban olarak da kaydedilmiştir. Orta Çağ'da Gürcistan'ın tarihi bölgelerinden Şavşeti sınırları içinde yer alan yerleşimden, Gürcü kralı III. Bagrat (975-1014) dönemi vakayinamelerinde de bahsedilmektedir. Bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başlarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Şavşat (Satlel) sancağına bağlı olan köyde sadece erkeklerin sayıldığı dönemde 68 hanede 224 erkek nüfus tespit edilmiştir. Kadın nüfus da eklendiğinde o dönem toplam nüfusun yaklaşık 448 kişiden oluştuğu tahmin edilmektedir.
1874 yılında Tao-Klarceti'yi gezen Giorgi Kazbegi'nin notlarına göre, köye adını veren Shlobani Deresi, Arsiani Dağları'ndan doğmakta ve Shlobani, Tsihia ile Meria köylerinin topraklarını sulamaktadır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya İmparatorluğu'na bırakılan yerleşim, 1886 Rus nüfus sayımında 114 hanede 825 kişi barındıran büyük bir köy olarak kaydedilmiştir. Bu dönemde köy; Abdul-ogli (7 hane), Bashalar (25 hane), Bogosman (5 hane), Cami-meglesi (32 hane), Peranat (8 hane), Putkaradze (7 hane), Sisik-ogli (5 hane), Tuladze (12 hane) ve Habellar (12 hane) olmak üzere dokuz mahalleden oluşuyordu.
Birinci Dünya Savaşı sonrasında kısa bir süre Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır. 1922 yılındaki nüfus tespitinde 214 hanede 1.352 kişinin yaşadığı köyün ismi, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1925 yılında Pınarlı olarak değiştirilmiştir. Köy nüfusu 1940'ta 1.902 kişiye, 1965 yılında ise 2.388 kişiye ulaşmıştır.
Görülmeye Değer Tarihi Kalıntılar: Kiliseler ve Kaleler
Pınarlı köyünün sınırları içerisinde geçmişte inşa edilmiş yedi köy kilisesi ve iki kale/kule kalıntısının varlığı tespit edilmiştir. Köyün güneybatısındaki Kedati mevkisinde yer alan kiliseden günümüze yalnızca taş bir kaide kalmıştır. Köyün güneydoğusundaki tek nefli dikdörtgen planlı kilise (8,4×4,0 m) temel seviyesine kadar yıkılmıştır. Moklecvari mevkisindeki kiliseden geriye sadece harçlı duvar parçaları ulaşabilmiştir. Cami mahallesinin batısında yer alan tek nefli ve dikdörtgen planlı (7,4×5,0 m) kilise de tamamen yıkılmış durumdadır. Ayrıca, mezarlık yakınındaki Çilauri mevkisinde iki kilisenin daha yeri bilinmekle birlikte günümüze hiçbir şey ulaşmamıştır.
Köyün savunma ve gözetleme amacıyla inşa edilmiş tarihi yapıları da dikkat çekicidir. Cami mahallesinin 1,3 kilometre batısında bulunan kale veya kule yapısından geriye, yuvarlak formlu su sarnıcının alçak seviyedeki duvarları kalmıştır. Köyün Peraneti mahallesinin doğusunda, kayalık bir tepenin üzerinde yer alan gözetleme kulesinden ise kireç harçlı duvar parçaları günümüze ulaşmıştır. Bu kalıntılar, bölgenin Orta Çağ savunma ve inanç mimarisinin zengin izlerini taşımaktadır.