Parehi Kalesi'ne Genel Bakış
Parehi Kalesi (Gürcüce: პარეხის ციხე), Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Taşköprü köyünde yer alan, Orta Çağ'dan kalma tarihi bir savunma yapısıdır. Taşköprü köyünün eski adından dolayı İphreuli Kalesi (იფხრეულის ციხე) olarak da bilinen yapı, Türkçe kaynaklarda Parih Kalesi adıyla da geçmektedir. Kale, Taşköprü köyünün yaklaşık 400 metre doğusunda, Bocanati (ბოჯანათი) mevkisinde, bölgeye hâkim bir tepedeki ana kaya üzerinde konumlanmıştır.
Kalenin Tarihi Geçmişi
Gürcüce "mağaralı kaya" anlamına gelen Parehi kelimesinden adını alan kale, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de inşa edilmiştir. Yapı, Orta Çağ döneminde Gürcü Bagratlılar hanedanı tarafından yapılmış olup, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Zaman içinde büyük ölçüde yıkılan kaleyi, tarihçi ve dilbilimci Nikolay Marr 1904 yılındaki gezisi sırasında görmüş ve "İmphreuli Kalesi" ismiyle tanımlamıştır.
Mimari Özellikleri ve Planı
Kalenin inşasında yöreye özgü moloz taşlar ve kireç harcı kullanılmıştır. Piramit şeklindeki bir kayanın zirvesinde yamuk dikdörtgen bir plan üzerinde kurulan yapı, üzerinde yer aldığı kayanın doğal dış hatlarına uygun bir tasarıma sahiptir. Kalenin doğal korumaya sahip olduğu taraftaki duvarlarının kalınlığı 1 metre iken; giriş yönü olan kuzey ve doğu taraflarında surlar daha kalın tutulmuştur. İçten yapılan ölçümlerde kuzey ve güney duvarlarının uzunluğu yaklaşık 12 metredir.
Kalıntılar ve Su Kuyusu
Günümüze kulesi, sur duvarlarının bir kısmı ve kale içindeki bazı yapıların kalıntıları ulaşmış durumdadır. Diğer duvarlardan daha kalın olan kuzeydoğu duvarında derin bir su kuyusu yer almaktadır. Ağzı yarım dairesel biçimde, çapı yaklaşık 4 metre ve derinliği 3 metre olan bu kuyunun iç duvarları kırmızı tuğlalarla ve kireç harcıyla örülmüştür. Kalenin kapısı kuzey duvarında, batı duvarına daha yakın bir konumda bulunur; batı tarafındaki alt terasta ise diğer bazı yapıların kalıntıları mevcuttur.