Eğlek (eski adıyla Ortisi veya Ortiz), Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı tarihi ve kırsal bir mahalledir. Tarihsel Tao bölgesinde yer alan yerleşim, erken Orta Çağ döneminde Gürcü Krallığı sınırları içerisinde bulunmaktaydı. Köklü bir geçmişe sahip olan bu yerleşim alanı, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyetine geçmiştir. Köyün ismi Gürcüce bir ad olan Ortisi (ორთისი) kelimesinden gelmekte olup Türkçeye Ortiz olarak aktarılmış, 1959 yılında ise Türkçe olmadığı gerekçesiyle Eğlek olarak değiştirilmiştir.
Ortisi Kalesi ve Savunma Mimarisi
Eğlek Mahallesi'nin en önemli tarihi yapısı, köyün 400 metre batısında, dik bir kayanın tepesinde yer alan Ortisi Kalesi'dir. Eski yazılı kaynaklarda da varlığı tescil edilen kale, etrafı yüksek kayalarla çevrili bir bölgede, adeta bir sütun gibi göğe yükselen dik bir kaya kütlesinin üzerinde konumlanmıştır. Günümüzde büyük ölçüde yıkılmış olan kalenin surlarının bazı kısımları halen ayakta kalmayı başarmıştır. Geriye kalan kalıntılardan sur duvarlarının kayanın doğal kenar hatları boyunca dolandığı anlaşılmaktadır. Ayrıca kale içerisinde, doğrudan duvara bitişik şekilde inşa edilmiş tarihi bir su sarnıcı yer almaktadır.
Köyün Tarihi Dokusu ve Sivil Yapıları
Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki arkeolojik araştırmalar gezisi notlarına göre, o dönemde kulenin bulunduğu kayanın yakınındaki caminin önünde kesme taştan yapılmış tarihi bir çeşme bulunmaktaydı. Takaişvili, köydeki evlerin taştan inşa edildiğini ve damlarının topraktan olduğunu, köyün camisinin ise ahşap bir yapı olduğunu belgelemiştir. Bu veriler, yerleşimin erken dönem sivil ve dini mimari dokusuna dair son derece önemli tarihsel kanıtlar sunmaktadır.
Tarihsel Nüfus ve İdari Yapı Gelişimi
Osmanlı mufassal defterlerine göre Ortisi, 1574 yılında Oltu livasının Kop nahiyesine bağlı tamamı Hristiyan 69 haneden oluşan bir köyken, 1595 yılında Taoskari nahiyesine bağlanmış ve nüfusu 57'si Hristiyan, 8'i Müslüman olmak üzere 65 haneye düşmüştür. 1835 yılındaki askeri amaçlı nüfus tespitinde 39 hanede 110 erkek nüfus kaydedilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Berlin Antlaşması ile Rusya'ya bırakılan köy, 1886 Rus nüfus sayımında 38 hanede 181 kişi olarak kaydedilmiştir. 20. yüzyılın başlarında Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili köyde 49 hane Müslümanlaşmış Gürcü nüfusun yaşadığını belirtmiştir. I. Dünya Savaşı sonrasında kısa süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmıştır. 2012 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı yasa ile tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılarak Olur Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafi Konum ve Eğlek'e Ulaşım
Eğlek Mahallesi, Erzurum il merkezine 186 kilometre, bağlı bulunduğu Olur ilçe merkezine ise 12 kilometre uzaklıktadır. Olur ilçesinin kuzeybatı yönünde yer alan mahalle, 25.06 numaralı Ardanuç-Olur il yoluna 5,4 kilometrelik bir köy yolu ile bağlanmaktadır. Rakımı 1600 metre olan mahallenin 2022 yılı verilerine göre nüfusu 89 kişiden oluşmaktadır.