Nissalı Aziz Gregor Kilisesi, Trabzon'un Ortahisar ilçesinde yer alan eski bir Doğu Ortodoks kilisesi ve manastır kompleksidir. Yapının 1280-1297 yılları arasında, Trabzon İmparatoru III. İoannis tarafından inşa ettirildiğine inanılmaktadır. Hristiyan piskopos ve aziz olan Nissalı Gregor'a (c. 330-395) adanan bu tarihi tapınak, 1665 yılında Trabzon şehrinin katedrali unvanını almıştır. Kilise, yüzyıllar boyunca bölgedeki inanç turizminin ve dini yaşamın en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Tarihsel süreçte pek çok seyyahın da ilgisini çeken yapı, 1750'lerin sonlarında Gürcü gezgin Timote Gabaşvili tarafından ziyaret edilmiş ve onun seyahat yazılarına dahil edilmiştir.
Tarihsel Önemi ve Yenilenme Süreci
Katedral, bölgedeki siyasi ve kültürel ilişkilerin de merkezinde yer almıştır. 1815 yılında son İmereti Kralı II. Solomon buraya gömülmüştür. Zamanla yıpranan yapı, 1863 yılında Trabzon Metropoliti Konstantius tarafından yeniden inşa ettirilmiştir. Aynı yıl kilisenin çan kulesine bir saat eklenerek yapıya bir saat kulesi işlevi kazandırılmıştır. Bu saat kulesi, kilise yerleşkesinin silüetini tamamlayan en önemli mimari ögelerden biri haline gelmiştir.
Hazin Yıkım Süreci ve Günümüzdeki Durumu
Nissalı Aziz Gregor Kilisesi ve ekleri, 20. yüzyılın ortalarında tamamen ortadan kaldırılmıştır. 1863'te eklenen saat kulesi 1940'lı yıllarda yıkılmıştır. Kilisenin kendisi ise Trabzon Belediye Meclisinin aldığı karar doğrultusunda, yerine bir gazino binası inşa edilmek üzere 1945 yılında tamamen yıkılmıştır. Yıkılan kilisenin yerine 1948 yılında açılan gazino binası bir süre Şehir Kulübü olarak hizmet vermiş, ancak bu yeni yapı da 1963 yılında dinamit kullanılarak ortadan kaldırılmıştır. Günümüzde bu tarihi katedral ve manastır kompleksinden herhangi bir kalıntı bulunmamaktadır.
