Nazianzus Antik Kenti ve Konumu
Antik Kapadokya bölgesinin önemli yerleşimlerinden biri olan Nazianzus (Grekçe: Ναζιανζός), tarihi kaynaklarda Nandianulus olarak da bilinmektedir. Geç Roma eyaleti Kapadokya Tertia sınırlarında, antik adı Archelais olan Aksaray'ın 24 Roma mili güneydoğusunda yer alan bu antik kasaba, Itinerarium Burdigalense kayıtlarında yanlışlıkla Nathiangus şeklinde de yazılmıştır. Zaman zaman Diocaesarea kenti ile karıştırılan bu tarihi yerleşim, Osmanlı döneminde Konya vilayetine bağlı Aksaray'ın doğusundaki Nenizi köyü haline gelmiştir. Modern bilim insanları kentin günümüzdeki yerini Anadolu'daki Nenezigözü mevkii, daha spesifik olarak ise Aksaray'ın Gülağaç ilçesine bağlı Bekarlar köyü olarak saptamaktadır.
Nazianzus'un Dinsel Tarihi ve Piskoposluk Süreci
4. yüzyılın başında Caesarea Mazaca'ya oy hakkı tanıyan Nazianzus, İmparator Valens döneminde metropolü Tyana olan Kapadokya Secunda'nın bir parçası olmuştur. Daha sonra Kapadokya Tertia sınırlarına dahil edilerek Metropoliti Mokissos'a bağlanmış ve nihayetinde Diogenes döneminde bir metropol bölgesi statüsüne ulaşmıştır. Tarih boyunca 1200 yılına kadar 14 piskoposu bilinen bu kent, Konstantinopolis piskoposu ve Kilise Doktoru unvanına sahip ünlü doktor ve şair-piskopos Nazianslı Aziz Gregory ile ayrılmaz bir şekilde birleşmiştir. Gregory'den önce babası Büyük Nazianslı Gregorius bu görevi yürütmüştür. Başlangıçta Yahudi-Pagan karışımı bir mezhep olan Hipsistariler üyesi olan baba Gregorius, daha sonra Hristiyanlığı seçerek piskopos olmuş; Gregory'den sonra ise akrabası (cognatus) Eulalios başa geçmiştir.
Tarihi Konsiller ve Görev Yapan Önemli Piskoposlar
Nazianzos piskoposları Hristiyanlık tarihindeki önemli dönüm noktalarında aktif roller üstlenmişlerdir. Kentin piskoposlarından Teodosios, 451 yılındaki Kadıköy Konsili'ne katılmış ve 458'de İmparator I. Leo'ya yazılan mektubu imzalamıştır. 518 yılında Skolastikos, Antakyalı Severus ve Monofizit gruba karşı hazırlanan sinod mektubuna imza atmıştır. 680 yılındaki Üçüncü Konstantinopolis Konsili'ne Teodoros, 692 yılındaki Quinisext Konsili'ne ise Mihail iştirak etmiştir. Patrik Fotios'un makamına iade edildiği 879-880 yıllarındaki Dördüncü Konstantinopolis Konsili'ne piskopos İoannis (Yuhanna) katılmış, 885 yılı civarında ise piskopos Eusebios Roma'ya elçi olarak gönderilmiştir.
Metropolitlik Dönemi ve Modern Dönemdeki Statüsü
İmparator Romen Diyojen (1068-1071) dönemine gelindiğinde Nazianzos, kendisine bağlı alt piskoposlukları bulunmayan bağımsız bir metropolitlik makamı statüsüne yükseltilmiştir. Patrikhane belgelerinde bu unvana sahip Gregorios ve Nikeforos adında iki metropolitin ismi zikredilmektedir. 16. yüzyıldan itibaren Katolik Kilisesi'nin titüler (temsili) makamları listesine dahil edilen Nazianzos piskoposluğu makamı, 24 Nisan 1999 tarihinden beri boştur. Nazianzus Piskoposluğu günümüzde hem Katolik Kilisesi hem de Doğu Ortodoks Kilisesi tarafından tanınmaktadır.