Masat Köyü ve Dede Korkut Kümbeti'ne Genel Bakış
Bayburt il merkezine 32 kilometre uzaklıkta konumlanan Masat Köyü, 1788 metre rakımda yer almaktadır. Resmi statüsü ayrı olmamakla birlikte köy, Aşağı Masat ve Yukarı Masat olmak üzere iki ayrı yerleşim halindedir. Masat Köyü, özellikle Dede Korkut Kümbeti ile ünlüdür.
Dede Korkut Kümbeti (Âli Kümbet / Ulu Kümbet)
Köyün en ünlü tarihi yapısı Dede Korkut Kümbeti'dir. Aynı zamanda Âli Kümbet veya Ulu Kümbet olarak da bilinir. 9. yüzyılda inşa edildiği düşünülen bu tarihi yapı 1994 yılında restore edilmiştir, fakat yapılan restorasyon çalışmaları sonrasında orijinal görünümünden oldukça uzaklaşmıştır.
Osmanlı Dönemi'nden Günümüze Tarihsel Süreç
Köyün geçmişi tarihi kayıtlara dayanmaktadır. 1530 yılı Osmanlı tahririnde, "Mastad" adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılı tahririnde sadece erkek nüfus kaydedilmiş olup söz konusu kayıtta da "Masbad" adıyla yer alan yerleşimde tamamı Müslüman 16 nefer (erkek) yaşamaktadır. 1592 tarihli tapu tahrir defterinde köy "Masbad" adıyla kaydedilmiş olup 16 Müslüman kaydedilmiştir. 1642 yılı avarız defterinde ise "Masdad" adıyla yer alan köyde, 6 Müslüman ve 3 Hristiyan avarız hanesi ile 1 askeri görevli kaydedilmiştir. 1835 yılında erkek nüfusun tespitinin yapıldığı nüfus yoklama defterinde "Masad" adıyla yer alan ve tamamı Müslümanlardan oluşan köyde, 20 hanede 65 erkek yaşamaktadır. Köyün bu tarihe ait mufassal defter verilerinin bir kısmına henüz ulaşılamamış olup bazı erkek nüfusa ait bilgiler bulunmaktadır.
Eğitim, Din ve Yakın Dönem İdari Yapısı
Köydeki mescidin yetersiz olması nedeniyle 1864 yılında camiye çevrilmiştir. Bu yüzyılda köyde bir medrese ile 1897 yılında inşa edilmiş bir de iptidai (ilkokul) mektebi bulunmaktadır. Yerleşim 1881 yılından 1898'e kadar kendi adıyla kurulan ve 10 köyün bağlı olduğu nahiyenin merkez köyü olmuştur. 15 Ekim 1920'de (Hicrî 1 Safer 1339) Ermenilerin Bayburt'un 99 köyünde gerçekleştirdiği, 7412 hanenin harap olup 1387 Müslümanın öldürüldüğü Bayburt katliamında Masat köyünün 110 hanesi tahrip edilerek tamamen harap edilmiştir. Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da "Masat" (مصاد) olarak görülen köyün adı 1959 yılında, yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla "Yıldırım" olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren bu adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır. Köy, Yıldırım olan adının 1990'ların ortasında değiştirilmesinden sonra yeniden Masat adını almıştır. Günümüzde köyde iki cami, Masat 18 Nolu Aile Sağlığı Merkezi, Dede Korkut İlkokulu ve Dede Korkut İmam Hatip Ortaokulu bulunmaktadır.