Coğrafi Konumu ve Genel Özellikleri
Ardahan il merkezine 38 kilometre uzaklıkta yer alan Lehimli, Merkez ilçesine bağlı yüksek rakımlı bir köydür. Deniz seviyesinden 2103 metre yükseklikte konumlanan yerleşim, bölgenin tipik coğrafi özelliklerini taşımaktadır. Köyün nüfusu yıllara göre değişkenlik göstermiş olup, son resmi verilere göre 2022 yılında 426 kişi olarak kaydedilmiştir.
Köyün Tarihsel Kökenleri ve İsim Geçmişi
Lehimli köyünün eski adı hakkında kesin bir tarihi kayıt olmasa da, arşiv belgelerinde farklı dönemlerdeki isimlerine rastlanmaktadır. Köy, 1886 tarihli Rus nüfus sayımı kayıtlarında Legemli (Легемли) şeklinde belgelenmiştir. Cumhuriyet öncesi döneme ait olan 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise yerleşimin adı Lehimli (لهمli) olarak geçmektedir. Tarihsel olarak Gürcistan coğrafyasını oluşturan Tao-Klarceti'nin Poso bölgesinde yer alan köy, bu köklü tarihsel mirasın izlerini barındırmaktadır.
Osmanlı ve Rus Egemenliği Dönemleri
Bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalan Lehimli, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından Berlin Antlaşması hükümleri gereğince savaş tazminatı olarak Rusya'ya devredilmiştir. Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde, köyün Ardahan sancağına bağlı Göle kazasının Hoçevank nahiyesinde yer aldığı belirtilmiştir. O dönem 18 haneden oluşan köyde 48'i erkek, 57'si kadın olmak üzere toplam 105 kişi yaşamakta ve bu nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmektedir.
Cumhuriyet Dönemi İdari Yapısı ve Tarihi Kilise
İdari Değişimler ve Nüfus Hareketleri
Lehimli köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy kayıtlarında Kars vilayetinin Göle kazasına bağlı Hoçuvan nahiyesinin sınırları içinde yer almaktaydı. 1940 genel nüfus sayımında da aynı idari konumu koruyan köyün o dönemki nüfusu 647 kişi olarak sayılmıştır. Ancak bu tarihte Hoçuvan nahiyesi Ardahan kazasına bağlanmıştır. Köyün nüfusu 1965 yılına gelindiğinde 1.013 kişiye ulaşmış ve bu nüfus içerisinden 148 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir.
Tarihi Lehimli Kilisesi Kalıntıları
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan ve çevresinde araştırmalar yapan Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli'nin aktardığı bilgilere göre, Lehimli köyünün yakınında tarihi bir kilise bulunmaktaydı. Ancak dönemin koşullarında kilise yapısının taşları yerel halk tarafından sökülerek çeşitli inşaatlarda kullanılmıştır. Zamanla duvarlarda kalan son taşların da alınmasıyla, tarihi yapıdan geriye yalnızca kireç harçlı duvar kalıntıları kalmıştır.