Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı olan Kıraç Köyü, tarihi derinliği ve geçmişteki farklı kültürel adlandırmaları ile dikkat çeken bir yerleşim yeridir. Köyün bilinen en eski adı Gürcüce "ahır" anlamına gelen "gomi" kelimesinden türemiş olan Tanisgomi'dir. Bu isim Osmanlı kayıtlarına 1595 yılında Tanizgom şeklinde girmiş, ancak Türkolog Sergi Cikia tarafından Zanasgom olarak da okunmuştur. Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihi Artani bölgesinde yer alan köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliğine geçmiştir. Köyde bu dönemlerden kaldığı bilinen küçük bir kilisenin varlığı da tarihi kaynaklarda yer almaktadır.
Tarihsel Nüfus ve Tarımsal Yapı
1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan isimli Osmanlı mufassal defterine göre köy, Gürcistan Vilayeti içerisinde Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlı bulunmaktaydı. O dönemde nüfusu 13 Hristiyan haneden oluşan ve hane reislerinin Gürcü isimleri taşıdığı köyde; buğday ile arpa tarımı yapılmakta, arıcılık faaliyetleri yürütülmekte, koyun ile domuz beslenmekte ve bir adet su değirmeni işletilmekteydi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Berlin Antlaşması uyarınca Rusya'ya bırakılan köy, 1886 yılındaki Rus nüfus tespitinde 7 hanede yaşayan 51 Türk nüfus ile Tanizgem adıyla kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında bölgeyi gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise köyde 16 hanede 156 Müslüman Gürcü nüfusun yaşadığını ve köyde küçük bir kilise yıkıntısının bulunduğunu aktarmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve İsim Değişikliği
Cumhuriyet dönemine gelindiğinde, köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Danizgom olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Kars vilayetinin Ardahan kazasına bağlı Hanak nahiyesinde yer alan yerleşim, 1935 yılındaki genel nüfus sayımında Danizkom ismiyle ve 113 kişilik nüfusuyla Yalnızçam nahiyesine bağlı olarak görülmektedir. Köyün Gürcüce kökenli eski adı olan Tanisgomi (veya Danizkom), yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla resmen Kıraç olarak değiştirilmiştir. 1960 nüfus sayımında "Kıraç (Denizkom)" olarak geçen köyün adı zamanla Denizkom biçimine de dönüşmüştür. 1965 yılına gelindiğinde köy nüfusu 157 kişiye ulaşmış, bu nüfustan yalnızca 42 kişinin okuryazar olduğu tespit edilmiştir.
Coğrafi Konumu ve Ulaşım
Ardahan il merkezine 13 kilometre uzaklıkta yer alan Kıraç Köyü, Doğu Anadolu ile Karadeniz sınırındaki yüksek coğrafi konumuyla (1795 metre rakım) sakin ve doğal bir yapıya sahiptir. Yıllar içerisinde nüfus kaybeden köyün nüfusu 1985 yılında 96 iken, 1990'da 65'e, 2000'de 23'e ve son olarak 2022 yılı verilerine göre 24 kişiye kadar gerilemiştir. Tarihi dokusu, eski kilise kalıntıları ve geçmişin izlerini taşıyan tarımsal kimliğiyle Kıraç, Ardahan'ın saklı tarihi değerlerinden biridir.