Kineposi Manastırı'nın Tarihçesi ve Konumu
Kineposi Manastırı (Gürcüce: კინეპოსის მონასტერი), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı ve eski adı Kineposi olan Elmadüzü köyünde Orta Çağ'da inşa edilmiş bir Gürcü manastırıdır. Manastır, 9. yüzyılda veya en geç 10. yüzyılda Gürcü egemenliği döneminde kesme taşlar kullanılarak yapılmıştır. Tao bölgesinin 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Osmanlıların eline geçmesiyle birlikte manastır bir süre sonra işlevsiz hale gelmiştir. 1907 yılında bölgede araştırma yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, o tarihte köyde yaşayanların manastırın kesme taşlarını sökerek ev yapımında kullandıklarını tespit etmiştir. Bu tahribat nedeniyle yapılar günümüze oldukça harap bir şekilde ulaşmıştır.
Manastırın Mimari Yapısı ve Ana Kilise
Kineposi Deresi'nin kayalık ve dar vadisinin eteklerinde yer alan manastırın tüm yapıları taştan inşa edilmiştir ve bir kısmının cepheleri kesme taşlarla kaplıdır. Haç planlı, dört apsisli ve kubbeli ana kilise, diğerlerine göre daha görkemli bir yapıdır. Kilisenin doğu haç kolundaki apsisi dışarıya doğru beşgen formda uzanırken, diğer haç kollarındaki apsisler dışarıdan düz biçimde sonlanmaktadır. Kilisenin kısa ve sekiz cepheli kubbe kasnağında dört adet uzun ve dört adet yuvarlak pencere yer alır. Ana kilisenin duvar resimleri tamamen tahrip edilmiş olsa da sunakta ve kuzey duvarında Gürcü alfabesinin Asomtavruli karakteriyle yazılmış yazılar ve duvar resimlerinden izler saptanmıştır.
Şapeller ve Çevredeki Diğer Yapılar
Ana kilisenin kuzey duvarına bitişik inşa edilmiş üç şapelden birincisi dikdörtgen formda olup doğusunda apsis yerine ana kiliseye açılan bir yemek odası (trapez) bulundurmaktadır; diğer iki şapel ise apsisle son bulmaktadır. Komplekste ayrıca üç farklı bazilika yer alır. Ana kilisenin güneyinde bulunan ilk bazilikanın tavanı çökmüş, sadece apsisinde küçük bir tavan parçası kalmıştır. Batıda yer alan ikinci bazilika kesme taş kaplı olup çatısı çökmüş ve duvarları yarıya kadar yıkılmıştır. Doğudaki üçüncü bazilika ise küçük bir yapı olup görece sağlam kalmıştır. Ana kilise ile güneyindeki bazilika arasında bulunan, kare planlı ve çan kulesi olduğu tahmin edilen yapı ise tamamen yıkılmıştır. Manastır genelindeki tüm yapılar eski tip kiremitle örtülüdür.