Tarihçe ve Mitolojik Kökenleri
Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı olan Kaynarca köyünün bilinen en eski adı Deviskeli'dir. Gürcüce bir yer adı olan Deviskeli (დევისყელი veya დევსქელი), tarihsel süreçte Türkçe kaynaklara Deviskal ve Deviskel şeklinde kaydedilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda bölgeyi ele geçiren Ruslar köyü sehven Devekele olarak kaydederken, Gürcü araştırmacı Zakaria Çiçinadze ise Deveskeli olarak not etmiştir. Hem bir köyün hem de bu köyün yer aldığı vadinin adı olan Deviskeli'nin kökeninin, Gürcü mitolojisindeki dev figürlerinden esinlenerek "devis skali" (dev deresi) veya "devis keli" (dev boğazı) kelimelerinden türediği düşünülmektedir. Tarihsel Gürcistan'ın güneybatısında yer alan Klarceti bölgesinin bir parçası olan bu yerleşim, 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliğine girmiştir.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Nüfus Yapısı ve Yerleşim
Osmanlı idaresinin 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde köy, Livane sancağına bağlı 60 haneli bir yerleşim olarak kaydedilmiştir. Bu dönemde köyde 201 erkek yaşamakta olup, toplam nüfusun yaklaşık 402 kişiden oluştuğu ve tamamının Müslüman Gürcülerden meydana geldiği bilinmektedir. Köyün tarihsel olarak bir Gürcü yerleşimi olduğunu Gağmobani, Kvemobani, Ukanmere, Çitauri, Ohvati gibi çok sayıda yerel Gürcüce mevki ismi doğrulamaktadır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Rus egemenliğine geçen köyde, 1886 nüfus sayımına göre 73 hanede 511 kişi yaşamakta ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşmaktaydı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında kısa süre Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırlarında kalan bölge, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır. Köyün Türkçe olmayan eski adı Deviskeli, 1925 yılında Kaynarca olarak değiştirilmiştir.
Coğrafi Konum, Ulaşım ve Doğal Yapı
Kaynarca köyü, Artvin il merkezine 48 km, Borçka ilçe merkezine ise 16 km uzaklıkta yer almaktadır. Deniz seviyesinden yaklaşık 1.100 metre (veya 1.027 metre) yükseklikte konumlanan köy, Doğu Karadeniz'in sarp ve dağlık arazi yapısına sahiptir. Yüksek dağlar ve derin derelerle çevrili olan köyün içinden, köye eski adını veren Deviskel Çayı geçmektedir. Bu sarp çay, Borçka kasabasının hemen güneyinde Çoruh Nehri ile birleşmektedir.
Sosyal Yaşam, Tarım ve Tarihi Miras
1920'li yıllarda araştırmacı Muvahhid Zeki'nin aktardığı bilgilere göre, Kaynarca son derece verimli topraklara sahipti. Köyün başlıca tarımsal ürünleri arasında tütün, mısır, buğday ve arpa yer almaktaydı. Ayrıca Gürcüce adı ხeჭeჭური olan ünlü Hececür armudu köyün en meşhur tarım ürünlerinden biriydi. Mimari yapısı bakımından evlerin çoğu iki katlı olup, alt katı kâgir (taş) ve üst katı ahşap olarak inşa edilmiştir; sokaklar ise dar ve düzensiz bir yapıya sahipti. Köyün Gelavun adlı mezrasında Rus idaresi döneminde bakır ve altın madenleri keşfedilmiş ancak işletilmemiştir. Köyün tarihi mirasından olan Çitauri ve Karşı mahallelerindeki iki adet köy kilisesi ise ne yazık ki tamamen yıkılmış durumdadır.