Kayıköy'e Genel Bakış ve Coğrafi Konumu
Erzincan ilinin Refahiye ilçesine bağlı olan Kayıköy, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan tarihi ve sakin bir yerleşim yeridir. Rakımı 1532 metre olan köy, Erzincan il merkezine 86 kilometre, Refahiye ilçe merkezine ise 17 kilometre uzaklıktadır. Doğal konumuyla öne çıkan bu yerleşim yeri, 2022 yılı verilerine göre 161 kişilik bir nüfusa sahiptir.
17. Yüzyıldan Günümüze Köyün Tarihçesi
Kayıköy'ün geçmişi tarihi kayıtlara dayanmaktadır. Köy ile ilgili ilk yazılı bilgilere 1642 tarihli Avârız defterlerinde rastlanır. Bu dönemde Erzurum Eyaleti'ne bağlı Gercanis kazasının Diğünlü nahiyesinde 'Kayı' adıyla anılan yerleşimde, vergiye tabi (avârıza konu) 6 Müslüman hane yaşamaktaydı. Köyün adı olan 'Kayı', Türkçede 'aş' anlamına gelmektedir ve yerleşim 1916 yılından bu yana aynı ismi taşımaktadır.
1890 Depremi ve II. Abdülhamid Dönemi Yeniden İmar Süreci
Köy, tarihi boyunca büyük bir yıkım da yaşamıştır. 1890 yılındaki büyük Refahiye Depremi'nde tamamen harap olan köyde, evlerin hemen hemen tamamı oturulamaz hale gelmiştir. Köyün yeni bir yere nakledilmesi için gereken 55.000 kuruşluk ödeneğin hazineden karşılanması mümkün olmadığından, padişah II. Abdülhamid'in onayıyla Şarkîrumeli ve Bulgaristan göçmenleri için ayrılan paranın bir kısmı bu imar çalışmalarına aktarılmıştır. Bu sayede yeniden kurulan köyde, 1896 yılındaki nüfus sayımı kayıtlarına göre Merkez (Melikşerif) nahiyesine bağlı 46 hanede 134 erkek nüfus bulunmaktaydı.
Köyün Tanınmış Şahsiyetleri ve Günümüzdeki Önemi
Kayıköy, Türkiye'nin yakın siyasi tarihi açısından da önemli bir yere sahiptir. Eski Başbakanlardan Binali Yıldırım'ın ailesi buralıdır ve kendisi de bu köyde büyümettir. Zengin tarihsel geçmişi, kendine has kültürel kimliği ve doğasıyla Erzincan'ın Refahiye ilçesindeki en özel yerleşim alanlarından biri olan Kayıköy, geçmişten bugüne gelen değerlerini korumaktadır.