Kayadibi Köyü'nün Tarihçesi ve Kökeni
Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı olan Kayadibi Köyü, tarihi kaynaklarda eski adı olan Tsihisdziri ile anılmaktadır. Gürcüce bir yer adı olan Tsihisdziri (ციხისძირი), "kale" anlamına gelen "tsihe" (ციხე) ve "dip" anlamına gelen "dziri" (ძირი) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup, "kale dibi" anlamına gelmektedir. Köy, bu adını kuzeyinde yer alan tarihi Sveti Kalesi'nden almaktadır. Osmanlı Dönemi'nde Türkçeye "Sihizir" olarak geçen köy, 1835 tarihli nüfus defterinde ve Artvin vilayeti üzerine yazılmış 1927 tarihli bir yayında bu isimle kaydedilmiştir. Türkçe olmadığı gerekçesiyle köyün ismi 1925 yılında resmi olarak Kayadibi şeklinde değiştirilmiştir.
Orta Çağ'dan Cumhuriyet Dönemi'ne Stratejik Önem
Köyün de içinde bulunduğu Şavşeti bölgesi, yazılı kaynaklarda ilk kez 8. yüzyılda geçmektedir. Ancak bölgedeki Tskalsimeri mevkisinde Tunç Çağı'na ait baltaların bulunması, buranın çok daha eski dönemlerden beri bir yerleşim alanı olduğunu kanıtlamaktadır. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilen bölge, uzun süre Osmanlı idaresinde kalmış ve Çıldır Eyaleti sınırlarına dahil edilmiştir. 1835 yılındaki nüfus tespitinde köyde 42 hane ve yaklaşık 262 kişi yaşamakta iken, 1874 yılında bölgeyi ziyaret eden Rus General Giorgi Kazbegi, Şavşat nahiyesi müdürünün bu köyde ikamet ettiğini yazarak Tsihisdziri'nin bölgenin idari merkezi haline geldiğini belirtmiştir.
93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sonrasında imzalanan Berlin Antlaşması ile köy Rusya İmparatorluğu'na bırakılmıştır. Rus idaresinde Artvin Okrugu'nun Şavşet-İmerhevi kazasına bağlanan köyün nüfusu 1886 yılında 69 hanede 414 kişiye ulaşmıştır. I. Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesiyle bir süre Gürcistan sınırlarında kalan köy, Moskova Antlaşması ve sonrasındaki sınır düzenlemeleri neticesinde fiilen ve resmen Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmıştır. 1922 nüfus tespitinde Şavşat kazasının Merya nahiyesine bağlı olan köy, 1965 yılına gelindiğinde 1.106 kişilik dinamik bir nüfusa ev sahipliği yapmaktaydı.
Görülmeye Değer Tarihsel Yapılar
Kayadibi Köyü, zengin kültürel geçmişini yansıtan iki tarihi kilise ve üç kaleye ev sahipliği yapmaktadır. Köyün güneyinde yol kenarında yer alan Tsihisdziri Kilisesi, tek nefli bir yapı olup günümüze görece sağlam duvarlarıyla ulaşabilmiştir. Köyün güney kesiminde yer alan ikinci kilise ise ne yazık ki tamamen ortadan kalkmıştır. Köydeki savunma yapılarının en dikkat çekicileri ise Bizans saldırılarına karşı koymak amacıyla inşa edilen kalelerdir.
Bizans Saldırılarına Karşı İnşa Edilen Kaleler
Köyde yer alan üç kalenin tamamı, 11. yüzyılda Tbeti piskoposu Saba Mtbevari (1027-1072) tarafından Bizans saldırılarına karşı savunma amacıyla yaptırılmıştır. Köye adını veren meşhur Sveti Kalesi, köyün kuzeyinde yer alan kayalık bir tepenin zirvesinde konumlanmaktadır. Köyün batı tarafında yer alan ikinci kale ise 1.570 metre yükseklikteki tepede yer almakta olup, duvarları iki metre yüksekliğe sahiptir. Son olarak köyün kuzeyinde yer alan ve 1.680 metre yükseklikteki kayalık tepenin zirvesinde bulunan üçüncü kale ise günümüzde büyük ölçüde yıkılmış durumdadır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım
Doğu Karadeniz'in büyüleyici doğasına sahip olan Kayadibi Köyü, deniz seviyesinden 1.532 metre rakımda konumlanmıştır. Köy, Artvin il merkezine yaklaşık 81 kilometre, Şavşat ilçe merkezine ise 16 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Doğal güzellikleri ve tarihi kalıntılarıyla bölgedeki en önemli kültür rotalarından biridir.