Kaledibi Kilisesi, Trabzon'un Ortahisar ilçesinde yer alan Hızırbey mahallesinde, Kaledibi İlköğretim Okulu'nun hemen yanında bulunan tarihi bir yapıdır. Eski adı Aziz Yuhanna Kilisesi olan yapı, Theodora Tzanichites ve Gregory Kamachenos tarafından inşa ettirilerek 1306 yılında açılmıştır. Yüzyıllar boyunca ayakta kalan ve kesme ile moloz taş malzeme kullanılarak yığma yapı sisteminde inşa edilen bu eser, kentin en önemli tarihi yapılarından biridir.
Yapının Mimari Özellikleri
Yunan haçı planında doğu-batı doğrultusunda uzanan kilise, üç apsisli ve üç nefli bir plan şemasına sahiptir; yapıda narteks bulunmamaktadır. Apsisler içeriden bakıldığında yarım daire, dışarıdan bakıldığında ise poligonal (çokgen) formdadır. Kilisede yan apsislerden ana apsise kapılar aracılığıyla doğrudan geçiş sağlanabilmektedir. Yapının yüksek bir kasnakla desteklenen kubbesi dört sütun üzerinde yükselmekte ve tavanı kırma çatı ile kaplanmıştır. Yapının güney, kuzey ve batı yönlerinde olmak üzere üç adet girişi bulunmakta olup, ahşap ve çift kanatlı on iki yuvarlak pencere/açıklık farklı boyutlara sahiptir.
Tarihsel Süreç ve Günümüzdeki Kullanımı
Trabzon'un fethinin ardından cami olarak işlev gören Kaledibi Kilisesi, 1856 yılında Metropolit Constantios tarafından kapsamlı bir restorasyondan geçirilmiştir. Fetih sonrası ve restorasyon süreçlerinin ardından depo olarak da kullanılan bu yapı, 1998 yılında yapılan çalışmalarla çok amaçlı bir salona dönüştürülmüştür. Tarihi kilise, günümüzde de Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı Bilim ve Sanat Merkezi Çok Amaçlı Salonu olarak aktif ve faal bir şekilde kullanılmaya devam etmektedir.
Konum ve Ulaşım
Trabzon'un tarihi merkezi Ortahisar'a bağlı Hızırbey mahallesinde yer alan yapıya ulaşım oldukça kolaydır. Kaledibi İlköğretim Okulu'nun bitişiğinde konumlanan kilise, Trabzon merkezinden hareket eden toplu taşıma araçları veya yaya olarak rahatlıkla ziyaret edilebilir.