Kafkasya Karma Ormanları'nın Coğrafi Yapısı
Kafkasya karma ormanları; Kafkas Dağları, Küçük Kafkas sıradağları ve Karadeniz'in doğu ucunda yer alan Kuzey Anadolu Dağları'nda konumlanmış geniş yapraklı karma ormanlardan oluşan ekolojik bir bölgedir. Toplamda 170.405 kilometrelik geniş bir alanı kaplayan bu ekolojik bölge; Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, İran, Rusya ve Türkiye sınırları içerisine yayılmıştır. Avrupa ile Asya arasındaki geleneksel sınırı oluşturan Kafkasya'nın en yüksek noktası, 5.642 metre yüksekliğe sahip olan ünlü Elbruz Dağı'dır. Bölgenin iklimi rakıma bağlı olarak büyük değişiklikler göstermekte olup, Doğu Karadeniz gibi batı kesimlerde yıllık yağış ortalaması 1500 ila 2000 mm arasındayken, ekolojik bölgenin doğu ve güney kesimlerinde bu miktar 600 ila 1000 mm arasına düşmektedir.
Rakıma Göre Şekillenen Zengin Bitki Örtüsü
Bölgede görülen bitki toplulukları doğrudan rakıma göre değişiklik göstermektedir. 400 metreden 2000 metreye kadar uzanan ılıman karma ormanlar, ekolojik bölgenin yaklaşık %70'ini kaplar. Alçak kesimlerde geniş yapraklı ağaçlar daha sık görülürken, yüksek rakımlı alanlarda kozalaklı ağaçlar baskındır. 400 ila 1000 metre rakım arasında Gürcü meşesi, adi gürgen ve yüksek yağış alan kesimlerde Anadolu kestanesi yaygın olarak görülür. 1000-1500 metre arasında ise oryantal kayın ile kurak bölgelerde Kafkas meşesi yaygınlaşır. Yükseklik 1500 metreyi aştığında ise Doğu Karadeniz göknarı, Kafkas ladini ve sarıçam gibi kozalaklı ağaçlar ormanın hakim türleri haline gelir.
Yüksek İrtifa Cüce Ormanları ve Alpin Çayırlar
Ağaç sınırına yakın olan 1800-2000 metre yüksekliklerde cüce ormanları görülür. Nemli bölgelerde çoğunlukla tüylü huş gibi huş ağacı türleri, kurak bölgelerde ise Oryantal meşesi ve Kafkas çamı yayılış gösterir. 1800-2500 metreler arasında subalpin çayırları, 2500-3000 metreler arasında alpin çayırları ve 2000-2800 metreler arasında Rhododendron caucasicum çayırları yer almaktadır. 3000 metrenin üzerindeki subnival alanlarda ise subnival bitkiler ve likenler yaygındır.
Zengin Yaban Hayatı ve Endemik Fauna
Bu ekolojik bölge, barındırdığı büyük toynaklı memeliler ve yırtıcılarla büyük bir faunal değere sahiptir. Bölgede Doğu Kafkas dağ keçisi, Batı Kafkas dağ keçisi, çengel boynuzlu dağ keçisi, muflon, maral ve yaban keçisi gibi büyük memeliler yaşar. Bu türlerden Doğu ve Batı Kafkas dağ keçileri, sırasıyla Kafkas Dağları'nın doğu ve batı kesimlerine endemiktir. Yırtıcı hayvanlar arasında ise Avrasya boz ayısı, kurt ve İran parsı yer alırken; gökyüzünde kaya kartalı ile sakallı akbaba gibi yırtıcı kuşlar süzülür. Kafkas kara orman tavuğu, dağ horozu, Kafkas kekliği, büyük çütre ve su kuşlarından ötücü kuğu ile tepeli pelikan da bölgenin diğer önemli yerleşik canlılarındandır.
Koruma Altındaki Alanlar ve Ekolojik Durum
Kafkasya karma ormanları, günümüzde kritik ve tehdit altında bir ekolojik durumdadır. 2017 yılında yapılan bilimsel bir değerlendirmeye göre, bölgenin yalnızca %18'i koruma altındadır. Ekolojik yapının korunması için kurulan en önemli korunan alanlar arasında Lagodehi Koruma Alanları, Borcomi-Haragauli Millî Parkı, Tuşeti Ulusal Parkı, Zagatala Devlet Tabiatı Koruma Alanı ve Kafkas Biyosfer Rezervi gibi büyük rezerv alanları bulunmaktadır.