Tarihçe ve İnşa Süreci
İzmit Saat Kulesi ya da diğer bilinen adıyla Kocaeli Saat Kulesi, 34. Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yıl dönümünü anma amacıyla, İzmit Mutasarrıflığının girişimi sonrasında İzmit Belediyesi tarafından yaptırılmıştır. Mimar Vedat Tek tarafından projesi oluşturulan yapının uygulama aşaması, projede birtakım değişiklikler gerçekleştiren Mihran Azaryan tarafından üstlenilmiştir. Saat kulesinin temeli 1 Eylül 1900 tarihinde atılmıştır. İnşa sürecinde kullanılmak amacıyla Avrupa'dan getirtilen saat, belediyenin gümrük vergilerini ödeyememesi sebebiyle bir süre gümrükte bekletilmiş, ancak 3 Nisan 1902 tarihli belgeyle padişahtan vergi muafiyeti izni alındıktan sonra çıkarılabilmiştir. Kule, hedeflenen tamamlanma tarihi olan 1 Eylül 1901'e yetiştirilememiş; tam olarak hazır olmamasına karşın Eylül 1902'de açılışı gerçekleştirilmiştir. İlk açıldığı dönemde kulenin balkon korkulukları takılmamış ve çevre düzenlemesi henüz tamamlanmamıştı.
Mimari Özellikler ve Yapı Malzemeleri
Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'na uygun bir şekilde tasarlanan İzmit Saat Kulesi, Neoklasik ve İslam mimarisi detaylarını bir arada sunan Neoklasik Osmanlı mimarisi tarzında yığma tuğla bir yapıdır. Kulenin zemin kat duvarları Hereke'den getirilen konglomera taşları ile, gövde kısmı ise Akçaova'dan getirilen Kandıra taşıyla kaplanmıştır. Yapı, kenarları pahlanmış kare prizma biçimindeki gövdesiyle, 3,65 x 3,65 metre planlı kare prizma bir kaide üzerinde yükselmektedir. Toplam yüksekliği 16,4 metre olan saat kulesi, enlemesine yerleştirilen üç silme vasıtasıyla dört ayrı kata bölünmüştür. Kulenin her bir katında farklı süslemeler ve özgün mimari uygulamalar kullanılmıştır.
Sebiller, Kitabeler ve Kat Detayları
Kulenin zemin katını oluşturan kaide kısmının köşelerinde ikişer adet sütun yer alırken; üç cephesinde birer mermer sebil, bir cephesinde ise giriş kapısı konumlandırılmıştır. Eşkenar dörtgen dilimli başlıklara sahip sütunların üst kısımlarında iç içe geçmiş sekizer dilimli panolar yer alır. Basık yuvarlak kemerli nişler şeklinde tasarlanan mermer sebiller elips şeklinde teknelere sahiptir ve teknelerin kenarları akantus yaprağı motifleri ile süslenmiştir. Sebillerin aynalıklarında üç dilimli bir şekil içinde hilal ve yıldız motifi, menekşe ve kır çiçeklerinden oluşan çelenk tasvirleri bulunur. Sebillerin alınlıklarında ve kule kapısının üzerinde kitabeler yer almaktadır. Kulenin batı cephesinde yer alan ve okunabilen tek kitabede '1318 Belediye etti inşa bu kule ile çeşme-i Seyyit Kamari'ye' yazmaktadır. Giriş kapısının yanındaki Türkçe kitabede ise kulenin 1970 yılında SEKA tarafından onarıldığı belirtilmektedir. Kulenin ikinci katında dışa doğru genişleyen demir korkuluklu bir balkon ve köşelerde dekoratif kanelürlü sütunlar yer alırken, bu katta İslam mimarisi tarzında kaş kemerli pencereler kullanılmıştır. Üçüncü katta da benzer şekilde kaş kemerli pencerelere yer verilmiş ve bu pencerelerin altındaki dairesel mermer kartuşların içerisine II. Abdülhamid'in tuğraları işlenmiştir. Dördüncü katın dört cephesinde ise birer saat yer alır ve yapının üzeri piramidal koni şeklinde bir çatı ile örtülmüştür.
Tarihsel Dönüşümler ve Günümüzdeki Konumu
Tarihi boyunca çeşitli onarımlardan geçen kulenin saatleri, 1929 yılında Mustafa Şem'i Pek tarafından imal edilen saatlerle değiştirilmiştir. 1970'te SEKA Genel Müdürlüğünün girişimiyle başlayan restorasyon çalışması Şubat 1971'de tamamlanmıştır. 1999 yılındaki depremde saçak altındaki payandaları hasar gören saat kulesi, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından açılan ihale sonrasında Aralık 2006 ile Mart 2007 tarihleri arasında restore edilmiş ve bu çalışmaların ardından geceleri aydınlatılmaya başlanmıştır. Ekim 2010'da başlatılan çevre düzenlemesi ihalesi ve sit alanı düzenlemelerinin ardından bölge, Haziran 2011'de Kültür Tepesi adıyla ziyarete açılmıştır. Aralık 2013'te arızalanan kulenin saati, Aralık 2014'te Millî Saraylar Başkanlığının saatçisine onarım amacıyla gönderilmiş ve Nisan 2015'te yeniden yerine monte edilmiştir. Günümüzde kule, Kocaeli'nin merkezi İzmit'in Kemalpaşa Mahallesi'nde, İzmit Garı'nın kuzeydoğusundaki tepenin üzerinde, Av Köşkü Saray Müzesi'nin çevresindeki parkta yer almaktadır.