Damal'ın Tarihî Köşesi: İkizdere
Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köy olan İkizdere, deniz seviyesinden 2300 metre yükseklikte konumlanmış kadim bir yerleşim yeridir. İl merkezine 52 km, Damal ilçe merkezine ise 7 km uzaklıkta bulunan köyün eski adı Nunusi'dir. Tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan ve en eski Hristiyanlık merkezlerinden biri olarak bilinen Eruşeti bölgesinde yer alan köy, erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü yönetimlerinin egemenliği altında bulunmuştur. Köyün adı, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında çıkarılan 7267 sayılı kanunla İkizdere olarak değiştirilmiştir.
Köklü Tarihsel Geçmiş ve Yazılı Kayıtlar
İkizdere'nin eski adı olan Nunusi (Gürcüce: ნუნუსი), Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli'nin aktardığı bilgilere göre Gürcü kadın adı Nunu'dan türemiştir ve 'Nunu'nun köyü' anlamına gelmektedir. Osmanlı İmparatorluğu köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli Osmanlı icmal defterinde Hoçvan nahiyesine bağlı görünen köy, Hacı bin Halil isimli bir kişiye timar olarak verilmiş ve geliri 2.500 akçe olarak kaydedilmiştir. 1595 tarihli tahrir defterinde ise köyün nüfusunun 18 haneden oluştuğu ve hane reislerinin Batata, Eliazar, Zakara, İona, Mirza, Abram, Gogiça, Papuna, Maisura gibi Gürcü adları taşıdığı belirtilmektedir. Bu dönemde köyde buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yapıldığı kayıtlara geçmiştir.
Antik Megalit Nunusi Kalesi ve Tarihi Kalıntılar
İkizdere köyü sınırları içerisinde geçmişte Kençeti adında ortadan kalkmış bir köyün de bulunduğu bilinmektedir. Bölgenin en önemli tarihi kalıntısı, köyün 3-4 km doğusunda yer alan megalit kaledir. Nunusi Kalesi (veya Nunus Kalesi) olarak adlandırılan bu savunma yapısı, orta büyüklükte kaba yonu taşlarla inşa edilmiştir. Günümüze ulaşan sur duvarlarının yüksekliği 1 ila 1,5 metre, kalınlığı ise yaklaşık 2 metredir. Kalenin güneydoğu kısmı diğer bölümlere göre daha iyi korunmuş durumdadır. Ayrıca köyün merkezinde yer alan caminin hemen yakınında eski bir kilisenin bulunduğu köylüler tarafından belirtilmiş, Konstantine Martvileli de 1917 yılında köyde kilise kalıntılarının olduğunu yazmıştır.
Yakın Tarih ve Nüfus Hareketleri
93 Harbi'nde bölgeyi ele geçiren Rusların idaresi altındayken Nunus olarak adlandırılan köy, Maçueti nahiyesine bağlıydı. 1886 yılında Rus idaresi altındaki köyde 156 kişinin yaşadığı ve tamamının Türk olarak kaydedildiği görülmektedir. Nüfus 1896'da 255'e, 1906'da ise 304'e ulaşmıştır. Konstantine Martvileli ise 1917 tarihli yazısında köyde 32 hanede 352 Müslüman Gürcünün yaşadığını kaydetmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rusya'nın çekilmesinin ardından Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırlarında kalan köy, Ankara Hükümeti'nin ültimatomunun ardından Türkiye'ye katılmış ve 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile resmiyet kazanmıştır. 1928'de Kars vilayetinin Ardahan kazasına bağlı olan köy, günümüzde Ardahan'ın Damal ilçesine bağlı tarihi bir gezi noktasıdır.