Ardahan'ın Zengin Tarihli Mirası: Burmadere (Sorsi)
Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı olan Burmadere, eski adıyla Sorsi (veya Gürcüce kaynaklardaki adıyla Şorsi), deniz seviyesinden 2044 metre yükseklikte yer alan tarihi bir yerleşimdir. Ardahan il merkezine 51 kilometre, Damal ilçe merkezine ise 8 kilometre uzaklıkta bulunan bu tarihi köy, Hanak Suyu adıyla bilinen akarsuyun sol yakasında konumlanmıştır. Doğal güzelliklerinin yanı sıra köklü geçmişiyle de öne çıkan Burmadere, bölgedeki en eski yerleşim alanlarından biridir.
Köklü Bir Geçmiş ve Tarihsel Dönemler
Burmadere, tarihsel Gürcistan'ın en eski Hristiyanlık merkezi olarak bilinen Eruşeti bölgesinde yer almaktadır. Köyün sınırları içerisinde yer alan megalit kale kalıntısı, yöredeki yerleşimin eski çağlara kadar uzandığını açıkça göstermektedir. Erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü krallıklerinin egemenliğinde bulunan Sorsi, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1595 tarihli Osmanlı tahrir defteri kayıtlarına göre 11 haneden oluşan köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılmakta, domuz ve koyun beslenmekteydi.
Savaşlar, Antlaşmalar ve Yakın Dönem Tarihi
Sorsi, uzun yıllar boyunca Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra 93 Harbi'nde Rusların eline geçmiştir. 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında "Sors" adıyla kaydedilen köy, aynı zamanda çevre köyleri de barındıran bir nahiye merkezi olarak işlev görmüştür. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusya'nın bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları içinde kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır. Yerleşimin adı, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla resmi olarak Burmadere olarak değiştirilmiştir.
Keşfedilmeyi Bekleyen Tarihi Kalıntılar: Sorsi Kalesi ve Kilisesi
Burmadere köyünün sınırları içerisinde ziyaret edilip görülmeye değer önemli tarihi yapılar yer almaktadır. Bunların başında, köyün yaklaşık 700 metre güneyinde, Hanak Suyu'nun sol kıyısındaki kayalık alanda yükselen Sorsi Kalesi gelmektedir. 70 x 57 metre boyutlarındaki bu büyük kale, bölgenin savunma tarihindeki önemini gözler önüne sermektedir. Bir diğer önemli kalıntı ise köyün 2 kilometre kuzeyinde yer alan ve geçmişteki Hristiyan Gürcü nüfus döneminden kalan tarihi Sorsi Kilisesi'dir. Ayrıca günümüzde ortadan kalkmış bir yerleşim olan Kızıl Kilisa'nın sınırları da günümüz Burmadere köyü toprakları içerisinde kalmaktadır.