Huvahi Kalesi (veya bilinen diğer adlarıyla Hovahi Kalesi / Havaği Kalesi), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde ise Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı Alatarla (eski adıyla Huvahi / Havaği) köyünde yer alan Orta Çağ'dan kalma tarihi bir Gürcü kalesidir. Köyün 200 metre kuzeyinde, sarp bir kayalığın üzerinde konumlanan bu yapı, bölgenin köklü geçmişine ışık tutan en önemli savunma ve yaşam merkezlerinden biri olarak günümüze ulaşmıştır.
Huvahi Kalesi'nin Tarihi ve Önemi
Gürcü Krallığı döneminde inşa edilen kale, 11-12. yüzyıllarda hem köyü hem de köyü ikiye bölen stratejik vadiyi korumak amacıyla yapılmıştır. Vaçezori Manastırı'nın 15. yüzyıla ait bir belgesinde kaleden söz edilmiş olup, bu belge kalenin bu tarihten önce inşa edildiğini göstermesi açısından önemlidir. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların Tao bölgesini ele geçirmesiyle kale ve çevresi Osmanlı hakimiyetine girmiş ve tahrir defterlerinde 'Huvak / Hovak' olarak kaydedilmiştir. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre 131 Hristiyan hanenin yaşadığı büyük bir yerleşim yeri olan Aşağı ve Yukarı Huvahi, kalesiyle birlikte bölgenin önemli merkezlerinden biri olmuştur. Kale günümüzde yıkılma tehlikesi altında bulunmaktadır.
Mimari Özellikleri ve Görülmesi Gereken Yapılar
Yaklaşık 56 × 37 metre boyutlarında olan Huvahi Kalesi, kaba yonu taşlar ve kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Savunma amacıyla yapılan kale içerisinde üç adet kule and iki adet kilise kalıntısı yer almaktadır. Kalenin batı kısmındaki tek mekânlı kilisenin çatısı çökmüş olsa da, kuzey duvarında yer alan duvar resimleri ve yazılı fresk izleri dikkat çekicidir. Kalenin güneydoğusunda yer alan ve kilise olduğu tahmin edilen diğer yapıda ise İsa'nın çarmıha gerilişi sahnesi günümüzde de seçilebilmekte, doğu duvarında ise freskli Gürcüce yazılar göze çarpmaktadır.
Kale İçi İkametgâh ve Gürcüce Yazıtlar
Kalenin iç kısmında yer alan büyük oval yapının geçmişte bir ikametgâh olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir. Birkaç katlı olan bu binanın güney duvarındaki üçüncü ve dördüncü pencereleri arasında, 'ႧႶႶ' ve 'Ⴢ' harflerinden oluşan tarihi Gürcüce Asomtavruli yazı kısımları tespit edilmiştir. Kalenin tarihsel önemini belgeleyen bu detaylar, ziyaretçiler için önemli tarihi kalıntılar arasındadır.
Huvahi Kalesi'ne Ulaşım
Tarihi kale, Erzurum ilinin Oltu ilçesinde bulunan Alatarla köyünün sınırları içerisinde yer almaktadır. Köyün yaklaşık 200 metre kuzeyinde konumlanan bir kayalığın üzerine kurulu olan kaleye, Alatarla köyü üzerinden ulaşım sağlanmaktadır.