Doğu Karadeniz'in Önemli Sınır ve Liman Kenti
Hopa, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Artvin iline bağlı bir kıyı ilçesi ve bu ilçenin merkezi olan kasabadır. Hopa Limanı ile Türkiye'nin başlıca liman kentlerinden biri konumunda bulunan yerleşim yeri, Gürcistan sınırındaki Sarp Sınır Kapısı'na yaklaşık 20 kilometre mesafede yer almaktadır. Yüzölçümü 130 km² ve rakımı 8 metre olan Hopa; kuzeydoğuda Kemalpaşa, doğuda Borçka, güneydoğuda Murgul, güneybatıda Arhavi ilçeleri ve kuzeybatıda Karadeniz ile çevrilidir. Hopa nüfusunun büyük bir bölümünü Lazlar, Hemşinliler ve Rize göçmenleri oluşturmaktadır.
Antik Çağdan Günümüze Hopa'nın Tarihi ve İsim Kökeni
Antik Çağ döneminde Anaxoupê adayla anılan yerleşimin Gürcücedeki eski adı Hupati (ხუფათი) olarak bilinmektedir. Günümüzde Gürcüce ve Megrelce Hopa (ხოფა), Lazca ise Hope (ხოpen / Xop'e) olarak adlandırılan kentin ismi; Vahuşti'nin Gürcistan Krallığı Tarihi, Matiane Kartlisa ve Evliya Çelebi'nin Seyahatname gibi Orta Çağ kaynaklarında Hopca (ხოფჯა) olarak geçmektedir. Osmanlıca belgelerde de Hopa (خوپه) biçiminde yazılan bu yerleşim adının kaynağı ve anlamı hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır. Türkçe olmadığı gerekçesiyle İttihat ve Terakki yönetimi tarafından 1916 yılında Cihadiye olarak değiştirilmek istense de bu isim uygulamaya girmemiştir.
Köklü Tarihsel Geçmiş ve Yönetimsel Dönemler
Tarih boyunca antik çağda Kolheti Krallığı sınırlarında bulunan yerleşim, 5. yüzyılın ikinci yarısında Bizans imparatoru I. Leo ile Lazika kralı I. Gubaz arasında yapılan anlaşmayla sınır kabul edilmiştir. 9-11. yüzyıllarda Haldia ülkesi sınırlarında yer alan kent, 1040'larda Gürcistan kralı IV. Bagrat tarafından kuşatılmış, 1080'lerde ise Büyük Selçukluların eline geçmiştir. 12. yüzyılın başlarında Gürcü Krallığı sınırlarına katılan Hopa, daha sonra Samtshe Atabeyliği ile Guria Prensliği arasında el değiştirmedir. Osmanlıların 1547'de ele geçirdiği yerleşim, Lazistan Sancağı bünyesinde yer almış, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında sınırın Osmanlı tarafında kalarak önemli bir ticaret merkezine dönüşmüştür. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusların çekilmesiyle 1918-1921 yılları arasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalmış ve en nihayetinde 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmıştır.
Tarihi Mimarisi ve Görülmeye Değer Yapılar
Hopa ve çevresi, zengin bir tarihi ve kültürel mirasın izlerini barındırmaktadır. Hopa Deresi'nin denize döküldüğü sağ kıyıda yer alan bir tepe üzerinde tarihi Hupati Kalesi bulunmaktadır. İlçe sınırları dahilinde bulunan Esenkıyı (Azlağa) ve Çamlı (Makriali) köylerindeki tarihi kiliseler ile Yeşilköy'deki (Pançoli) Ciha Kalesi görülmeye değer başlıca savunma ve dini mimari örnekleridir. Bölgede Laz mimarisinin belirgin izlerini taşıyan tarihi ibadethaneler arasında 19. yüzyıldan kalma Aşağı Sundura Camisi, 1850 yılı yapımı Esenkıyı Yukarı Camisi ve 19. yüzyıla ait Orta Hopa Camisi öne çıkmaktadır. Geçmiş döneme ait somut buluntular ise Hopa Müzesi bünyesindeki tarihi eserler arasında sergilenmektedir.