Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti'nin Tarihsel Önemi ve Kuruluşu
Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti (Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkate-i Millîyesi), I. Dünya Savaşı'nın ardından bölgedeki otorite boşluğunu doldurmak ve işgalleri önlemek amacıyla kurulmuş tarihi bir yönetimdir. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının ardından Osmanlı ordusunun Güney Kafkasya'dan çekilmesi öngörülmüş, ancak Elviye-i Selâse'nin (Kars, Batum, Ardahan) Ermenistan işgaline açık hale gelmesini önlemek için askerlerin çekilmesi iki ay geciktirilmiştir. Bu süre zarfında yerel halkın örgütlenmesi sağlanarak 9 Ekim 1918'de Ahıska Hükûmet-i Muvakkatası, 3 Kasım 1918'de merkezi Iğdır olan Aras Türk Hükûmeti ve 5 Kasım 1918'de Kars İslam Şurası kurulmuştur.
Kars Kongreleri ve Hükûmetin Birleşmesi
Bölgedeki yerel idareleri tek bir çatı altında toplamak amacıyla kongreler düzenlenmiştir. 15 Kasım 1918'de Birinci Kars Kongresi toplanarak sekiz kişilik bir Muvakkat Heyeti seçilmiştir. Ardından 30 Kasım 1918 tarihinde düzenlenen İkinci Kars Kongresi'nde (Kars İslam Şurası Büyük Kongresi) 60 yöresel temsilcinin katılımıyla bu üç geçici hükûmet birleşerek Kars Millî İslâm Şûrası Merkez-i Umumisi adını almıştır. Bu birleşmeyle Kars, Oltu, Kağızman, Iğdır, Sarıkamış, Ardahan ile Müslüman ve Türk nüfusun yaşadığı Ahılkelek, Ahıska ve Batum gibi şehirlerde yaşayan halk teşkilatlandırılmıştır. Hükûmetin başkanlığına ise Cihangirzade İbrahim Bey seçilmiştir.
Anayasa, Meclis ve Demokratik Yapılanma
Devletleşme yolundaki en önemli adım 17-18 Ocak 1919 tarihlerinde Dr. Esat Oktay Bey başkanlığında Kars'ta toplanan büyük kongre ile atılmıştır. 131 temsilcinin katıldığı bu kongrede hükümetin ismi Cenûb-i Garbî Kafkas Hükûmet-i Muvakkate-i Milliyesi olarak değiştirilmiştir. Hükûmet başkanlığına yeniden Cihangirzade İbrahim Bey getirilmiştir. Bu geçici hükûmet, 18 maddeden oluşan anayasası ve yeşil ve kırmızı zemin üzerinde bulunan ay-yıldızlı bayrağı kabul etmiştir. Ayrıca halkın oyu ile seçilen 131 milletvekilinden oluşan bir parlamento ve 12 üyeli bir bakanlar kurulu kurularak demokratik bir yapı oluşturulmuştur. 25 Mart 1919 tarihinde ise meclis çalışmalarına devam etmiştir.
Hükümetin Egemenlik Alanı ve Sonu
Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti'nin egemenlik sınırları Elviye-i Selâse'nin tamamını kapsamaktaydı. Hükûmet merkezi Kars olmak üzere Batum, Ahıska, Ahılkelek, Artvin, Ardahan, Acara, Posof, Çıldır, Göle, Oltu, Karakurt, Sarıkamış, Karapınar, Kağızman, Kulp, Iğdır, Serdarabat, Aralık, Nuraşen, Nahçıvan, Culfa ve Ordubad gibi geniş bir coğrafyayı yönetmiştir. Ancak bu bağımsız girişim, 19 Nisan 1919 tarihinde İngilizlerin Kars'ı işgal etmesiyle son bulmuştur. Hükûmet, İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Somerset Arthur Gough-Calthorpe tarafından kaldırılmıştır.