Evyaba'nın Tarihi ve Kökenleri
Tokat ilinin Erbaa ilçesine bağlı bir mahalle olan Evyaba, zengin tarihi geçmişiyle bölgenin önemli yerleşim birimlerinden biridir. Mahallenin, Malazgirt Zaferi'nin hemen ardından Horasan ve Harzemşah bölgelerinden gelen göçlerle Türkler tarafından kurulduğu kabul edilmektedir. Yerleşimin eski adı, bölgede kabri bulunan velilerden Erbaba Mustafa-Nurettin'e atıfla "Erbaba" olarak geçmiş, daha sonraki süreçte ise "Evyaba" adını almıştır.
Danişmendler Dönemi ve Yesevilik Bağlantısı
Evyaba'nın manevi kimliğini oluşturan en önemli unsurlar, mahallede türbeleri bulunan Erbaba ve Geydoğan Baba isimli zatlardır. Danişmendler döneminde bu bölgeye geldikleri bilinen bu isimlerin, Harzemşahlar döneminde Ahmet Yesevi'nin kurduğu Yesevilik Tarikatı'nı Anadolu'ya yaymakla görevlendirildikleri aktarılmaktadır. Görevleri doğrultusunda buraya yerleşen bu zatlar, aynı zamanda köyün kurulmasını ve gelişimini sağlamışlardır.
Kabileler ve Soy Ağacı
Mahallenin demografik yapısında köklü ailelerin izleri bulunmaktadır. Köydeki kabilelerden Yazıcıoğulları'nın (Akgül, Ersoy aileleri) Geydoğan Baba'nın soyundan geldikleri bilinmektedir. Tarih boyunca yerleşime daha sonradan dahil olan Köybaşılar, Karaalioğulları (Karaca), Karaboğulları (Köklü), Osman Pehlivanoğulları (Kurtgöz) ve Duraklar gibi aileler de mahalle nüfusunun şekillenmesinde rol oynamışlardır.
Coğrafi Yapı ve Tarım Kapasitesi
Coğrafi açıdan Erbaa'nın batısında yer alan Evyaba, ova toprakları üzerinde kurulmuştur. İlçe merkezine 5 kilometre, Tokat il merkezine ise 87 kilometre mesafededir. Düz, son derece sulak ve verimli bir ovaya yayılan mahallenin rakımı 240 metredir. Toplamda 13.509 hektar tarıma uygun araziye sahip olan yerleşimin doğusunda Erbaa, batısında Çandır köyü, kuzeyinde Tosunlar köyü, güneyinde ise Değirmenli kasabası yer almaktadır.