Taşova'nın Coğrafi Yapısı ve Konumu
Taşova, Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan, Amasya ilinin dördüncü büyük ilçesidir. Coğrafi olarak 40° 46' 36" kuzey enlemi ile 36° 13' 12" doğu boylamı üzerinde bulunan ilçe, 971 km²lik bir yüzölçümüne sahiptir. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 241 metre olan Taşova, doğuda Koyulhisar'dan başlayıp Reşadiye, Niksar ve Erbaa gibi önemli büyük ilçeleri içine alan verimli ovanın batı ucunda konumlanmıştır. İlçenin doğusunda Tokat'ın Erbaa ilçesi, batısında Amasya merkez ve Samsun'un Ladik ilçesi, kuzeyinde Samsun'un Çarşamba ilçesi, güneyinde ise Tokat'ın Turhal ilçesi yer almaktadır.
Köklü Tarihi: Hititlerden Bizans'a
Tarih boyunca pek çok büyük devletin egemenliği altına giren Taşova'da yapılan kazılarda zengin arkeolojik buluntulara rastlanmıştır. Bölgede egemenlik kuran ilk devlet, MÖ 1650 yıllarında Anadolu'ya hakim olan Hititler olmuştur. Hititlerin ardından yöreye sırasıyla Frigler (MÖ 1200-700) ve Kimmerler hakim olmuştur. İran merkezli Med İmparatorluğu'nun Kimmerler Devleti'ne son vermesiyle bölge Medlerin, ardından Pers Kralı 3. Adaşir zamanında ise Perslerin hakimiyetine geçmiştir. MÖ 331 yılında Makedonya Kralı İskender'in Anadolu'yu istila etmesiyle Makedon idaresine giren yöre, krallığın dağılmasıyla MÖ 291'de kurulan Pontus Krallığı'nın bir parçası olmuştur. Roma İmparatoru Jules Sezar'ın MÖ 47'de Pontus Kralı Farnak ile yaptığı çarpışmayı kazanmasının ardından yöre, MS 25 yılında tamamen Roma İmparatorluğu topraklarına katılmıştır. Taşova, 395 yılına kadar süren Roma egemenliğinin ardından asırlar boyunca Bizans İmparatorluğu tarafından idare edilmiş, 712 yılında kısa bir süre Emevilerin eline geçse de tekrar Bizans egemenliğine dönmüştür. Amasya ve Alparslan Müzelerinde sergilenen eserler de Makedon ve Roma hakimiyetini doğrulamaktadır.
Türk-İslam Dönemi ve Selçuklu-Osmanlı Geçişi
Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ın 26 Ağustos 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi zaferiyle Anadolu'nun kapılarını Türklere açmasının ardından gönderilen Türk komutanlar bölgeyi fethe başlamıştır. 1075 yılında Danişmentliler'in eline geçen yöre, Danişmentli Hükümdarı Melik Gazi döneminde Türk-İslam kültürünün merkezlerinden biri haline gelmiştir. 1174 yılında II. Kılıçarslan zamanında Türkiye Selçukluları'nın egemenliğine giren Taşova ve çevresi, Kösedağ Savaşı'nın ardından Moğol istilasına, kıtlığa ve yörede etkili olan meşhur Babai ayaklanmasına maruz kalmıştır. Selçuklu Devleti'nin karışıklıkları önlemek adına ülkeyi ikiye bölmesiyle Rum Eyaleti sınırlarında kalan bölgenin idaresi Seyfettin Torumtay'a verilmiştir. Selçukluların dağılmasının ardından sırasıyla Kadı Burhanettin Devleti ve Tacettinoğulları beyliğinin egemenliğine giren Taşova, 1425 yılında Osmanlı Sultanı Çelebi Mehmet'in Tacettin Beyliği'ne son vermesiyle Osmanlı İmparatorluğu topraklarına dahil edilmiş ve devletin yıkılışına kadar Tokat Sancağı'na bağlı bir köy olarak kalmıştır. Bu süreçte 1257 yılında Horasan'dan göç ederek bölgedeki bugünkü Alparslan kasabasına yerleşen Seyyid Nurettin Alparslan, kurduğu Rufai tarikatı zaviyesi ve vakfı aracılığıyla 1901 yılına kadar yörenin Türkleşmesinde ve halkın eğitiminde büyük rol oynamıştır.
Milli Mücadele, Cumhuriyet Dönemi ve Turizm
Türk Kurtuluş Savaşı döneminde Rum çetelerinin saldırı ve katliamlarına hedef olan Taşova halkı, silahlanarak savunmaya geçmiş ve Mustafa Kemal önderliğindeki Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından bölgeye gönderilen askeri güçlerle Rum eşkıyalardan tamamen temizlenmiştir. Cumhuriyet döneminde 1923'ten 1944 yılına kadar Tokat ilinin Erbaa ilçesine bağlı Yemişenbükü adında bir köy olan yerleşim, 4 Ağustos 1944 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile bağımsız bir ilçe statüsü kazanmıştır. Tokat iline ulaşımın zor olması ve hizmetlerin gecikmesi nedeniyle, 1953 yılında alınan yeni bir kararla Amasya ili sınırlarına dahil edilmiştir. Taşova, günümüzde zengin tarihi birikiminin yanı sıra, özellikle yaz aylarında şenliklerin ve festivallerin gerçekleştirildiği Boğalı Yaylası ile doğa turizmi açısından da dikkat çeken bir çekim merkezidir.