Doğu Anadolu'nun Tarih Kokan İlçesi: Eleşkirt
Ağrı iline bağlı olan Eleşkirt, deniz seviyesinden ortalama 1.816 metre yüksekliği ve 1.307 km²lik yüzölçümü ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin köklü yerleşim alanlarından biridir. İlçe sınırları içerisinde heybetiyle göz dolduran Kösedağ yer almaktadır. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin ve kültürlerin izlerini taşıyan bu coğrafya; eski Ermenice kaynaklarda Urartu kalesine sahip ve etrafı surlarla çevrili olan dönemin ilçe merkezi Toprakkale köyüne atfen 'Alaşkert' olarak adlandırılmıştır. Osmanlıca kaynaklarda ise Şemseddin Sami'nin Kamus-ül' Alam'ında yerleşimden 'Aleşkerd' olarak bahsedilmektedir. Günümüzde bölgede yaşayan Kürtler ilçe merkezini 'Zêtka', ovayı da kapsayan tüm ilçeyi ise 'Elajgir' şeklinde isimlendirmektedir.
Geçmişten Günümüze Eleşkirt'in Tarihsel Dönüşümü
Eleşkirt, zengin tarihi geçmişiyle dikkat çeken idari bir yapıya sahiptir. 1926 yılına kadar ilçe merkezinin bugün köy statüsünde olan Toprakkale tarafında olduğu bilinmektedir. Ancak Avrupa E-yolu E80 karayolunun Eleşkirt'ten geçmesiyle birlikte, ilçe merkezi günümüzdeki konumuna taşınmıştır. İlçe sınırları içerisinde merkez belediyesinin yanı sıra Tahir, Yayladüzü ve Yücekapı adında 2000 yılı sonrasında belde statüsü kazanmış 3 belde, 61 köy ve 8 mahalle yer almaktadır. Bölgenin demografik yapısı da oldukça zengindir; 93 Harbi ve 1. Dünya Savaşı sonrasında bölgeye iskan ettirilen Ahıska Türkleri, Karapapaklar ve Azerbaycan Türkleri ilçedeki kültürel çeşitliliği oluşturan önemli unsurlardandır.
Zengin Bir Kültürün Yansıması: Eleşkirt Mutfağı
Eleşkirt, farklı kültürlerin bir araya gelmesiyle şekillenmiş oldukça zengin bir yemek kültürüne sahiptir. Yöre mutfağının temel malzemelerini et, sakatat çeşitleri, tereyağı, bulgur ve 'pung' ile 'cetûrî' gibi yöresel baharatlar oluşturur. Bölgenin en meşhur lezzetleri arasında keşkek, cılbır ve yerel baharatlarla zenginleştirilerek farklı bir şekilde hazırlanan ayran çorbası gırar yer almaktadır. Ayrıca yöreye özgü çiçal adı verilen örgü peyniri oldukça meşhurdur. İlçede yaşayan Ahıska Türklerinin mutfağı da bu zenginliğe katkı sunmaktadır; sütlü ekmek, tutmaç çorbası, çinçar çorbası, sinor (siron), Ahıska mantısı, haça pur ekmeği, kikil, bişi, katmer ve hasuta tatlısı bu mutfağın öne çıkan diğer lezzetleridir.
Yaşayan Halk Kültürü ve Tarihi Miras
İlçenin kültürel zenginliğini yansıtan en önemli kaynaklardan biri, dertlerin, acıların ve yaşanmışlıkların ağıt olarak dile getirildiği Kürtçe Dengbeji geleneğidir. Bu eserleri seslendiren 'dengbejler', bölge kültürünün nesilden nesile aktarılmasında hayati bir rol oynamaktadır. Ayrıca Eleşkirt için yazılmış olan 'Konma bülbül Konma' adlı türkü de bölgenin meşhur kültürel değerleri arasındadır. Yörenin düğünlerinde ve eğlencelerinde dört adım atılarak ağır ağır oynanan halay ve vazgeçilmez bir halay türü olan laçi yaygındır. Tarihi miras açısından ise Toprakkale köyünde bulunan ve 1687 yılında Abdülakif Oğlu Mirza Bey tarafından yaptırılmış olan tarihi cami günümüzde hâlâ ibadete açık olup, ilçenin en önemli tarihi yapılarından biridir.