Edegül, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı, tarihi Orta Çağ'a uzanan köklü bir yerleşim yeridir. Deniz seviyesinden 1788 metre yükseklikte konumlanan bu tarihi köy, Ardahan il merkezine yalnızca 10 kilometre mesafede yer almaktadır. Köy, tarihi boyunca pek çok farklı idari ve kültürel yapıya ev sahipliği yapmış olup, bölgenin geçmişine ışık tutan önemli izler barındırmaktadır.
Edegül'ün Tarihçesi ve Etimolojik Kökeni
Köyün bilinen en eski adı Gürcüce bir yer adı olan Adaguli'dir (ადაგული). Bu isim, Eski Gürcücede "yanma" anlamına gelen "adagva" (ადაგვა) kelimesinden türetilmiş olup, "yanmış yer" ya da "yanıklı" anlamını taşımaktadır. Tarih boyunca bu isim çeşitli dönüşümler geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine "Adagul" veya "Adagül" (اداكول) olarak kaydedilen köyün adı, zaman içerisinde "Edegül" (ۀدەكول / ەدە كol) biçimine evrilmiştir.
Orta Çağ'dan Osmanlı Dönemine
Orta Çağ döneminde Gürcistan Krallığı sınırları içinde yer alan Artani bölgesinin bir parçası olan Adaguli, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köyde varlığı bilinen tarihi kilisenin de bu dönemden kaldığı tahmin edilmektedir. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde yer alan Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı. O dönem 27 Hristiyan haneden oluşan köyün hane reislerinin Giorgi, Pavle, Badria, Sargis, Zakara, İvane, Cavaha ve Abram gibi Gürcü isimleri taşıdığı belgelenmiştir. Bu dönemde köyde buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılmakta, domuz ve koyun beslenmekteydi. Ayrıca köyde üç adet su değirmeninin faal olduğu kaydedilmiştir.
Rus İdaresi, Kurtuluş Dönemi ve Cumhuriyet Yılları
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Edegül, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde "Adagül" (Адагюлъ) şeklinde kaydedilen yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Değirmenköy nahiyesine bağlı 10 köyden biriydi. Bu dönemde köyde 10 hanede yaşayan 59 kişinin tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. 1917 yılında bölgeyi gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise Adaguli'nin bir Gürcü köyü olduğunu, burada 26 hanede 533 Müslüman Gürcünün yaşadığını ve köydeki eski kiliseden geriye yalnızca duvar kalıntılarının kaldığını yazmıştır.
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Rus idaresinin son bulmasıyla bir süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır. 1928 yılında Kars vilayetinin Ardahan kazasına bağlı Yalnızçam nahiyesinde yer alan köy, 1940 genel nüfus sayımında 265, 1965 yılında ise 360 kişilik bir nüfusa sahipti. Günümüzde Nişanyan Yer Adları kayıtlarına göre Ahıska Türkü ve Kürt-Sünni yerleşimi olan Edegül Köyü, sessiz ve huzurlu coğrafyasıyla Ardahan'ın saklı kalmış tarihi noktalarından biridir.