Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı olan Dereiçi Köyü, tarihi adı Dasamobi ile bilinen son derece köklü bir yerleşim yeridir. Gürcüce bir yer adı olan Dasamobi, "başlangıç" veya "bir şeyin başı" anlamına gelen "Dasabami" kelimesinden metatez yoluyla değişime uğramıştır. Bu isim, köyün İmerhevi vadisinin tam başında yer almasıyla doğrudan ilişkilidir. Tarih boyunca Türkçeye Dasamob veya Dasamop şekillerinde de giren bu özel yerleşim, coğrafi konumu ve tarihi birikimiyle seyahat severlerin ilgisini çekmektedir.
Dereiçi Köyü'nün Tarihsel Süreci
Köy, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan Şavşeti sınırları içerisindeki İmerhevi vadisinde konumlanır. Bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1554 yılında kurulan Şavşat sancağının yöneticiliğini İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) üstlenmiştir. Köydeki tarihi Dasamobi Kilisesi de bu erken dönemlerden günümüze kalan en önemli tarihi miraslardan biridir.
Dereiçi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında "Dasomob" adıyla kaydedilen yerleşim, Çihori nahiyesine bağlı bir mahalle konumundaydı ve o tarihte yalnızca 3 hane Gürcü nüfustan oluşmaktaydı. Günümüzde Dereiçi köyünün bir mahallesi olan Rabat (eski adıyla Phikuri) ise o dönemde 139 kişilik Ermeni nüfusuyla ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmış ve 1965 yılında Çukur (Çihori) köyünden ayrılarak resmi olarak "Dereiçi" adıyla ayrı bir köy statüsünü kazanmıştır.
Dasamobi Kilisesi ve Mahalli Söylenceler
Köyün en önemli tarihi değeri olan Dasamobi Kilisesi, 20. yüzyılın başında tamamen yıkılmış durumdadır. Yapılan incelemelerde kilisenin yuvarlak apsisli ve uzun dikdörtgen plana sahip "Şavşat-İmerhevi" tipi bir yapı olduğu anlaşılmıştır. Ünlü araştırmacı Nikolay Marr'ın 1904 yılında bölgeye yaptığı gezide tanımladığı kilise taşlarının köylüler tarafından yerinden oynatılmaması yerel bir söylenceye dayanmaktadır; kilisenin yanında bostan yapan yaşlı bir kadının felç olup ölmesi sebebiyle köylüler taşlara dokunmaktan kaçınmışlardır. Ayrıca köyün eski adı olan Dasamobi'ye dair, kuzeydeki tepede yaşayan erkek kardeşin oynamak için evden kaçıp dans eden kız kardeşini gördüğünde söylediği Gürcüce "da samobs" (kız kardeşim dans ediyor) ifadesinden türediğine dair halk arasında anlatılan ilginç bir söylence de mevcuttur.
Ulaşım ve Coğrafi Konum
Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Dereiçi Köyü, deniz seviyesinden 1276 metre rakımda yer almaktadır. Köy, Artvin il merkezine 65 kilometre, Şavşat ilçe merkezine ise 20 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Doğal güzellikleri ve tarihi geçmişi ile İmerhevi vadisinin başlangıcında yer alan Dereiçi Köyü, Artvin'in keşfedilmeyi bekleyen en nadide köşelerinden biridir.