Tarih Öncesinden Günümüze Ulaşan Köklü Geçmiş
Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı olan Çatköy, eski adıyla Coti veya Çoti, bölgedeki megalitik kale kalıntılarının da gösterdiği üzere çok eski dönemlerden beri yerleşim alanı olmuş tarihî bir yerleşmedir. Tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan Eruşeti bölgesinde yer alan köyün ismi, 1595 tarihli Osmanlı tahrir defteri olan Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarında "Cot" veya "Çot" olarak geçmektedir. Bu ismin Gürcüce bir yer adı olan "Cotisklde" kelimesinden kısaltılarak türetildiği tahmin edilmektedir. Zamanla Çat ve nihayetinde Çatköy olarak adlandırılan köy, bölgenin zengin tarihî katmanlarını günümüze taşımaktadır.
Osmanlı, Rus ve Cumhuriyet Dönemi Geçişleri
Çatköy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1595 yılındaki Osmanlı tahrir defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde yer alan köy, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı 29 haneli bir yerleşimdi. O dönemde köyde arpa, buğday, sebze ve yonca yetiştirilmekte, arıcılık yapılmakta, domuz ile koyun beslenmekte ve iki adet değirmen işletilmekteydi. 93 Harbi'nin ardından Rus idaresine geçen köyün nüfusu 1886 yılında tümüyle "Türkmen" olarak kaydedilmiş, ilerleyen Rus yönetimi yıllarında ise nüfusu artış göstermiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında kısa bir süre Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırlarında kalan Çatköy, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmıştır.
Görülmeye Değer Tarihî Kalıntılar: Coti Kulesi ve Şavtsihe
Eski bir Hristiyan yerleşmesi olan Çatköy sınırları içerisinde tarihî bir kilisenin varlığı bilinmekle birlikte, Coti Kilisesi'nin akıbeti hakkında yazılı kaynaklarda detaylı bilgi bulunmamaktadır. Ancak köyün çevresinde günümüze ulaşan çok önemli iki savunma ve gözetleme yapısı yer almaktadır. Çatköy'ün 6 kilometre kuzeybatısında yer alan ve "Ziyaret Tepe" olarak bilinen mevkide, 11,7 x 9,5 metre ölçülerinde tarihî Coti Kulesi yükselmektedir. Kulenin yaklaşık 1,4 kilometre kuzeyindeki başka bir tepede ise geçmişi çok eskilere dayanan ve megalitik tarzda inşa edilmiş olan Şavtsihe (Kara Kale) kalıntıları yer alır. Coğrafi konumları gereği birbirini doğrudan görecek şekilde tasarlanan bu iki yapının, geçmişte birbiriyle ilişkili askeri ve savunma amaçlı kompleksler olduğu anlaşılmaktadır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Bilgileri
Deniz seviyesinden 2150 metre rakımda konumlanan Çatköy, Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer almakta ve yüksek yayla coğrafyasının tüm doğal özelliklerini barındırmaktadır. Bu tarihî yerleşim alanı, Ardahan il merkezine 50 kilometre, bağlı olduğu Hanak ilçe merkezine ise 22 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Bölgenin binlerce yıllık geçmişine tanıklık eden megalitik kale kalıntılarını, Coti Kulesi'ni ve çevredeki eşsiz manzarayı keşfetmek isteyen tarih ve arkeoloji meraklıları için Çatköy, Ardahan'ın saklı kalmış en önemli tarihî rotalarından biridir.