Erzurum Aşkale'nin Tarih Kokan Köşesi: Çatalbayır
Erzurum ilinin Aşkale ilçesine bağlı bir dış mahalle olan Çatalbayır, deniz seviyesinden 2044 metre yükseklikte konumlanmış sakin ve tarihi bir yerleşim yeridir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek coğrafi yapısını yansıtan bu mahalle, geçmişten günümüze taşıdığı idari değişimleri ve köklü geçmişiyle dikkat çekmektedir.
Çatalbayır'ın Tarihçesi ve İsim Değişimi
Yerleşimin bilinen en eski adı 1928 yılı kayıtlarında Penek olarak geçmektedir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte yapılan nüfus sayımlarında da Penek adıyla kaydedilen köyün ismi, 1959 yılında "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanun uyarınca Çatalbayır olarak değiştirilmiştir. Yerleşim yeri, 1960 yılı genel nüfus sayımından itibaren kayıtlarda bu yeni adıyla yer almaya başlamıştır.
İdari Tarihi ve Dönüşümü
Çatalbayır, idari olarak uzun yıllar Erzincan ilinin Tercan ilçesine bağlı kalmıştır. Ancak 24 Kasım 1955 tarihinde alınan bir kararla Erzurum ilinin Aşkale ilçesine bağlanmıştır. Erzurum'un büyükşehir statüsü kazanmasının ardından, 2012 yılında yürürlüğe giren 6360 Sayılı Kanun ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak Aşkale Belediyesi'nin bir mahallesi haline getirilmiştir. Günümüzde mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir.
Coğrafi Konumu ve Ulaşım
Çatalbayır, Erzurum il merkezine 66 km, Aşkale ilçe merkezine ise 13 km uzaklıkta yer almaktadır. Coğrafi olarak Aşkale'nin güneybatısında bulunan mahalle, Erzincan il sınırına oldukça yakın bir konumdadır. Ulaşım açısından avantajlı bir noktada yer alan Çatalbayır, D.100 numaralı Erzincan-Erzurum (Tercan-Aşkale) devlet ve uluslararası karayolunun yakınında yer almaktadır.
Nüfus Yapısı
Mahallenin nüfusu yıllar içinde azalan bir grafik çizmiştir. 1965 yılında 264 nüfusa sahip olan köy, 1985 yılında 208, 1990 yılında ise 105 kişiye ev sahipliği yapmıştır. 2000'li yıllara gelindiğinde nüfusu 50-70 bandına yerleşen mahallede, 2021 yılı verilerine göre 53 kişi yaşamaktadır.