Aşkale'nin Coğrafi Konumu ve Doğal Yapısı
Erzurum ilinin batı sınırında yer alan Aşkale, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan tarihi ve coğrafi açıdan büyük öneme sahip bir ilçedir. Erzurum il merkezinin 53 km batısında, Erzincan ilinin ise 120 km doğusunda konumlanan ilçenin yüzölçümü 1.507 km² olup, deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.659 metredir. Batıda Bayburt ve Tercan, kuzeyde İspir, güneyde Çat, doğuda ise Aziziye ilçeleriyle komşudur. Sınırları içerisinde volkanik yapılı Dumanlı, Güllü, Meryem, Gollo ve Kop dağları yükselmektedir. Ayrıca Erzurum'dan Aşkale'ye doğru karayolu ile seyahat ederken, ilçeye yaklaşık 11 km kala yolun sol tarafında ağzını açmış bir insan sureti şeklini almış doğal bir tepe ziyaretçileri karşılamaktadır.
Tarih Boyunca Stratejik Bir Geçiş Noktası
İpek Yolu üzerinde bulunması nedeniyle tarih boyunca tüm medeniyetlerin ilgisini çeken Aşkale, coğrafi önemi sebebiyle otuz beş kez el değiştirmiştir. İlçenin ilk yerleşim alanı, Karasu kıyısında bulunan eski bir kalenin kalıntı höyüğü etrafı ile Kaban Dağı'nın doğusudur. MÖ 1700'lerde Hititler tarafından kurulan yerleşim, MS 395'te Roma İmparatorluğu'nun kontrolüne, MS 650'de ise Bizans yönetimine geçmiştir. 1387 yılında Timur'un egemenliğine giren Aşkale, 1473 yılındaki Otlukbeli Savaşı'nın ardından Osmanlı topraklarına katılmıştır. Tarih boyunca Locus Basara, Şöğayn, Aşhane, Açhane ve Kale gibi farklı isimlerle anılan yerleşim yeri, zamanla günümüzdeki ismini almıştır.
Yakın Tarih ve Kültürel Miras
Aşkale ismi, Türkçe 'aş' ve 'kale' sözcüklerinin birleşmesiyle türetilmiş olup, bu isme yazılı kaynaklarda ilk kez 1522 tarihli 387 numaralı Muhasebe-i Vilayat-i Karaman ve Rum Defteri'nde rastlanmaktadır. 1916 yılında Rus işgaline uğrayan ilçe, 3 Mart 1918 tarihinde bu işgalden kurtarılmıştır. İlçenin yakın tarihindeki en önemli olaylardan biri de 1942 yılında Varlık Vergisi kapsamında İstanbullu gayrimüslim erkek vatandaşların büyük bölümünün buradaki çalışma kampına gönderilmesidir. Nüfus ve kültürel yapısı tarihsel süreçte değişkenlik gösteren Aşkale, 1800'lerin başında 1800 nüfusa sahipken, 1909 yılında ise 800 Ermeni ve Türk nüfusu barındırmaktaydı. Günümüzde ilçede konuşulan Türk ağzı, Doğu Anadolu ağız grubunun bir parçası olup Erzurum, Ovacık, Narman ve Tercan ağızlarıyla ortak özellikler taşımaktadır.
İklim Koşulları ve Ekonomik Yapı
Aşkale'de sert karasal iklim özellikleri görülmektedir; bu doğrultuda kış mevsimi oldukça uzun, soğuk ve karlı geçerken, yaz mevsimi kısa, sıcak ve kurak geçmektedir. Yağışların genellikle ilkbahar aylarında başladığı ilçe, çevresindeki yüksek alanlara kıyasla daha çukurda yer aldığı için soğuk hava akımlarından daha az etkilenmektedir. İlçe ekonomisi temel olarak tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Kuzgun Barajı'nın faaliyete geçmesi tarımla uğraşanlar için önemli imkanlar sunurken, modern kümes hayvancılığının artışı da ekonomiye canlılık katmaktadır. Ayrıca sanayi ve ticaret faaliyetleri de gelişmiş olup; Aşkale Çimento Sanayi, Abs Alçı Fabrikası ve krom fabrikası ilçenin en önemli ekonomik tesisleri arasında yer almaktadır.