Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köy olan Çağlıyan, tarihi kaynaklarda Hevzril, Havzril veya Hevsrul olarak da geçen, özgün adıyla Hevtzvrili olan tarihi bir yerleşimdir. Gürcüce bir yer adı olan Hevtzvrili, "küçük dere" anlamına gelmektedir ve bu isim köyün sınırları içinden geçen, günümüzde Kavalcık Deresi olarak adlandırılan Goçienti Deresi'nden gelmektedir. Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihi Şavşeti bölgesinde yer alan köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Zorlu coğrafi koşulları nedeniyle uzun süre Osmanlı idaresinin doğrudan ilgisinden uzak kalan yerleşim, bu sayede özgün dilini korumuş ve ancak 1780'li yıllarda İslamiyet'i kabul etmiştir.
Tarihsel Süreç ve Nüfus Hareketleri
Çağlıyan Köyü, 1835 yılındaki nüfus kayıtlarında Çıldır Eyaleti'ne bağlı İmerhev sancağının bir köyü olarak geçmekte olup, mirlivalar Hüseyin ve Osman beyler arasında iki hisseye bölünmüştü. O tarihte 19 hanede yaklaşık 130 kişinin yaşadığı tahmin edilen köyün henüz bir muhtarı veya imamı bulunmuyordu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya'ya bırakılan köyden Osmanlı topraklarına göçler yaşanmış, 1893 yılına kadar 20 hane göç ederek Niksar'ın Asar köyüne yerleşmiştir. Rus idaresi altındayken Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı olan Hevtzvrili, Abramiet, Beltiet, Koç-ogulari ve Revaz-ogulari mahallelerinden oluşmaktaydı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında önce bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 1921 Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır. Köyün Türkçe olmayan eski ismi, 1925 yılında yapılan düzenlemeyle Çağlıyan olarak değiştirilmiştir.
Kültürel Miras ve Tarihi Yapılar
Çağlıyan Köyü, geçmişten günümüze ulaşan önemli tarihi ve kültürel varlıklara ev sahipliği yapmaktadır. Köyün batısında, Maden köyü yolu üzerinde konumlanan ve moloz taş ile kireç harcından inşa edilmiş olan tarihi Hevtzvrili Kalesi yer almaktadır. İnşa tarihi hakkında kesin bir bilgi bulunmayan bu kalenin yanı sıra, köy sınırları içerisinde iki adet tarihi kilise kalıntısı ve Sakdari, Goçianti, Gameklieti gibi tarihi Gürcüce yer adları da eski yerleşim izlerini taşımaktadır. Köyün merkezinde yer alan Çağlıyan Köyü Camii ise 20. yüzyılın ortalarında inşa edilmiştir. Dikdörtgen planlı, taş duvarlı ve sac kaplı beşik çatılı olan bu yapı, çatı üzerinden yükselen ahşap minaresiyle dikkat çekmektedir. Cami, Kültür ve Turizm Bakanlığınca tescil edilerek korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak koruma altına alınmıştır.
Coğrafi Yapı ve Edebiyattaki Yeri
Deniz seviyesinden 1563 metre yükseklikte konumlanan Çağlıyan Köyü, Artvin il merkezine 97 km, Şavşat ilçe merkezine ise 32 km uzaklıktadır. Doğusunda Demirci ve Oba, batısında Yağlı ve Maden, güneyinde ise Tepebaşı köyleriyle komşudur. Cami Mahallesi merkez olmak üzere Mikelkmienti, Abramienti, Megrelienti, Revazienti, Cimuhienti, Goçienti ve Beltieti olmak üzere yürüme mesafesinde değişen 8 ayrı mahalleden oluşmaktadır. Köy, ünlü yazar Fakir Baykurt'un 1959-1960 yıllarına ait gerçek hayattan esinlenen öykülerden oluşan Efkar Tepesi adlı romanında da tasvir edilmiştir. Baykurt, köyün sarp yollarını, Şartül köprüsünden sonraki yokuşlarını ve asırlık, dünyadan habersiz kendi halinde akan yaşamını derin bir dille anlatmıştır.