Balvana Manastırı'nın Tarihçesi
Balvana Manastırı (Gürcüce: ბალვანას მონასტერი), tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı ve eski adı Balvana olan Kirazlı köyü sınırları içinde yer alan, erken Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü manastırıdır. Bu yapı, Sulesi ve Balvana köyleri sınırında konumlandığı için Sulesi Manastırı olarak da bilinmektedir. Manastırın mimari özellikleri göz önünde bulundurularak 10. yüzyılda Gürcü Krallığı döneminde inşa edildiği tahmin edilmektedir.
Yapının kuruluşu ve tarihsel kimliği hakkında çeşitli görüşler bulunmaktadır. Balvana Manastırı'nın, Grigol Hantsteli’nin Yaşamı adlı Gürcüce el yazmasında adı geçen Tba Manastırı olabileceği yönünde görüşler mevcuttur. Kompleksin kuruluşundaki orijinal adı günümüzde bilinmediği için, Türkçe kaynaklarda Kraliçe Tamar'a atfen "Tamara Odaları" veya Kirazlı köyünde bulunmasından dolayı "Kirazlı Köyü Kaya Odaları" gibi adlar verilmiştir.
Mimari Yapısı ve Bölümleri
Manastır kompleksi, Kirazlı köyünün 1,5 kilometre doğusunda, Oşoreti Deresi'nin sağ kıyısında yer alır. Yapı, bugün de sadece bir patika ile ulaşılan bir kayanın dibinde ve bu kayaya yaslanmış şekilde inşa edilmiştir. Manastır kompleksi içinde en önemli yapı, kuzey tarafında bitişik yapısıyla öne çıkan ana kilisedir. Birkaç katlı olan bu komplekste, iki adet mezar odası ile içerisinde kvevri denilen küplerin yer aldığı bir mahzen bulunmaktadır. Kayanın üst kısmında ise kayaya oyulmuş basamaklar ile duvar kalıntıları yer almakta olup, manastır bölümlerinin bir kısmının bu üst katta olduğu tahmin edilmektedir.
Ana Kilise ve Mezar Odaları
İki katlı ana kilisenin bir cephesi kayaya yaslanmaktadır. Batı yönünde yer alan dış girişin hemen yanında, kenarlarında kabartma süslemeler bulunan bir pencere mevcuttur. Kilisenin ana mekanına ise girişten sonraki küçük bir holden geçilmektedir ve bu girişin üç kenarı da kabartmalarla süslenmiştir. Ana kilisenin doğu duvarı, yarım daire formunda kaya oyularak oluşturulmuştur. Kilisenin batı duvarında büyük bir pencere, kuzey duvarında ise şelale akıntısı nedeniyle geniş pencerelerden kaçınılarak yapılmış küçük bir pencere açıklığı yer alır. Kilisenin ana mekanının alt katında, "kemiklik" olarak da adlandırılan tonozla örtülü bir mezar odası bulunur; bu odanın doğu tarafında iki adet kemerli kapı vardır. Ayrıca giriş holünün altındaki odanın da mezar odası olduğu tahmin edilmektedir.