Aynalı Çarşı

Aynalı Çarşı (ya da diğer adıyla Halyo Çarşısı), Çanakkale bünyesinde yer alan son derece değerli ve tarihi bir kapalı çarşıdır. Yapı, 1890 senesinde şehrin Musevi cemaatinin ileri gelen şahsiyetlerinden Eliyau Hallio tarafından inşa ettirilmiştir. Çarşının asıl adı Passage Hallio olmakla birlikte, giriş kısmında her iki tarafta konumlanan aynalardan ötürü halk arasında ve tarihi süreçte Aynalı Çarşı olarak ün kazanmıştır.

Çarşının Tarihi Kitabeleri ve Anlamları

Tarihi yapının kapı kitabesinin üzerinde Osmanlıca ve İbrani Harfli Ladino dilinde yazılmış iki farklı metin yer almaktadır. Osmanlıca olan kitabede çarşının, Sultan II. Abdülhamid'in (Abdülhamid Han-ı Sani El Gazi) ihsanı ve riayeti sayesinde, sadık Musevi tebaasından Elya Halyo tarafından yaptırıldığı ifade edilmiştir. İbrani harfli Ladino kitabede ise çarşının Yahudi Takvimi'ne göre 5650 yılının Tişri ayında, Sultan II. Abdülhamid'in saltanatının 14. yılı münasebetiyle Eliyau Hallio tarafından yaptırıldığı detaylıca aktarılmaktadır.

Savaş Dönemi, İşgal Yılları ve Tahribat

Aynalı Çarşı, Gelibolu Savaşı esnasında ağır bombardımana maruz kalmış ve çıkan yangınlar neticesinde maalesef bir yıkıntı haline gelmiştir. Mondros Ateşkes Anlaşması'nın peşi sıra Çanakkale’yi işgal eden İngiliz kuvvetleri, 1918 ile 1921 yılları arasındaki işgal dönemi boyunca çarşıyı atlarının barınağı yani bir ahır olarak kullanmışlardır. İşgalin sona erdiği 1921 yılından sonra da yapı, giriş kapısı haricinde tamamen harabe halinde kalmış ve uzun süre kullanılmamıştır. Tapu kadastro kayıtlarında bedesten arsası olarak geçen bu alana daha sonraları dükkanlar inşa edilmiştir.

Cumhuriyet Dönemi Restorasyonu ve Kültürel Değeri

Tarihi çarşı, 1934 yılında meydana gelen Yahudilere yönelik saldırı ve yağmalama olayları sırasında kapısındaki kitabesinin sıvanması suretiyle bir başka tahribata daha uğramıştır. Yapı, 1967 yılında dönemin Belediye Başkanı Sadi Fenercigil'in yönetiminde kapsamlı bir onarımdan geçerek bugünkü modern ve canlı halini almıştır. Mülkiyeti Çanakkale Belediyesi'ne ait olan Aynalı Çarşı, Türk halkının gönlünde yer eden meşhur Çanakkale Türküsü'nde de adının geçmesiyle ulusal düzeyde büyük bir kültürel simge niteliği taşımaktadır.